Osama 

Tijdens het ‘voorspel’ van de yankee-aanval op Afghanistan maakte het westen zich verschrikkelijk druk over de burka, het alles bedekkend en zogezegd verwerpelijk vrouwenkledingstuk dat het satanische van de Taliban symboliseert. Osama, de eerste volledig Afghaanse film na de zogenaamde val van het Talibanregime, opent met een visueel prachtig in beeld gebrachte optocht van demonstrerende en in blauwe burka’s gehulde vrouwen. Een poëtisch beeld dat enkele minuten later aan flarden wordt geschoten door de uiterst agressieve en tot de tanden gewapende Taliban. Meteen is de bedoeling van scenarist en debuterend regisseur Barmak, een etnische Tadzjiek, duidelijk: de verdrukking van de gesluierde vrouw is en blijft een onvoldongen feit, zelfs na de ‘democratische’ Bush-interventie.

Het verhaal speelt zich af in Kabul. In het gezin waar het twaalfjarig meisje Marina opgroeit, zijn er geen mannen meer. Haar vader en broeders zijn omgekomen aan het Russisch front. ‘Ik wou dat God geen vrouwen had geschapen’, zucht haar moeder en overtuigt Marina om de schaar te zetten in haar mooi en golvend haar. Voortaan heet ze Osama -de overeenkomst met een berucht figuur is louter toevallig- en gaat ze door het leven als een jongen. Prille maagden mogen trouwens in deze verstikkende samenleving niet eens werken of zonder de begeleiding van een mannelijk familielid op straat komen. Na aandringen kan Osama aan het werk als hulp in een melkwinkeltje maar moet zij/hij net als alle andere jongens naar een religieuze school, een militaire Taliban-training volgen en bidden in de moskee. Wanneer de mullah (religieuze leraar) op een dag een groep jongens tijdens het reinigingsritueel in de hamam omzichtig maar minutieus uitlegt hoe ze hun piemel moeten reinigen, raakt Osama uiteraard behoorlijk in de knoei… op een identiteitswissel staat in het Taliban-regime immers de doodstraf!

Osama is in de eerste plaats een pakkende en beklijvende vingerwijzing naar het schrijnend en aanhoudend fnuiken van de ontvoogding van de vrouw. Maar dit krachtig en politiek sociaal pamflet toont veel meer dan de fanatieke onderdrukking door de Taliban. Het onderstreept gedreven en realistisch hoe diep een autoritair bewind kerft in het dagelijks leven van een overwegend arme bevolking. Barmak levert bovendien zowel naar inhoud als naar vorm een diep menselijk en beklijvend debuut af. Verder plaatst hij ondanks het tragisch verhaal gelukkig toch her en der een humoristisch kattebelletje, al blijft de onzekere toekomst en de aanhoudende macht van de fundamentalisten voelbaar doorheen dit prachtig gefotografeerd -Ebrahim Ghafori is trouwens ook de cameraman van Samira Makhmalbafs At five in the Afternoon– en boeiend geregisseerd document.

Toegegeven, sommige scènes zijn wat langdradig en technisch is niet alles even correct, maar het minieme budget en de moeilijke werkomstandigheden zijn aanvaardbare excuses voor deze minpunten die samen met de schitterende prestaties van de niet-professionele acteurs eigenlijk de authenticiteit in de hand werken.

Genre: drama
Jaar: 2003
Regisseur: Siddiq Barmak
Cast: Marina Golbahari, Zubaida Sahar, Khwaja Nader
Land: Afghanistan, Ierland, Japan, Nederland, Iran
Speelduur: 83 minuten