KURONEKO 

In een bamboewoud is het niet langer veilig voor samoerais. Twee wraakzuchtige geesten leven er van het bloed van elke ongelukkige krijger die hun pad kruist en sparen daarbij niemand. Dit alles uit vergelding voor wat een groep samoerais een moeder en haar schoondochter heeft aangedaan toen zij hun woonst ontdekten. Sommige misdaden zijn nu eenmaal onvergeeflijk.

In veel opzichten is cinema het nieuwe theater, en vooral in de beginjaren van de moderne film zijn oude toneelinvloeden duidelijk herkenbaar. Interessant is hoe deze evolutie zich wereldwijd op gelijkaardige wijze voltrok. Elke cultuur kent zijn eigen toneeltradities, en het is uit deze kunstvorm dat vele filmklassiekers hun eerste inspiratie putten. Een schoolvoorbeeld hiervan is het Japanse Yabu no naka no Kuroneko, kortweg Kuroneko.

Deze mijlpaal in de Japanse horrorfilmgeschiedenis verscheen in 1968 en geldt als een meesterwerk waarin cineast Kaneto Shindō een brug slaat tussen traditionele kunst en de moderne filmtaal. De film vormt een prachtig vroeg voorbeeld van wat later het kaidan-eiga-genre zou worden. Kuroneko vertelt een oud volksverhaal, The Cat’s Return: een spookverhaal met een yōkai-twist in de vorm van een monsterkat.

Twee bijzondere ōnryō, gezworen tot wraak op hun belagers én op iedereen die hun uniform draagt. De vertelling krijgt een extra grimmige lading wanneer plots een bekend gezicht terugkeert naar hun deel van het bos. Het resultaat is een geïnspireerd romantisch horrordrama, diepgeworteld in Japanse tradities. Regisseur en crew verwerken daarbij niet alleen verhaalelementen, maar ook de stijl en technieken van het kabukitheater en het Nō-toneel.

Klassieke touwstunts – een primeur voor Kaneto Shindō – samoeraiclashes onderling en met de wraakgeesten, en tal van bevreemdende cuts zorgen samen voor een atmosferische en onvergetelijke kijkervaring die tot op vandaag moeiteloos standhoudt. Het onnatuurlijke karakter van zowel de actie als de gebeurtenissen versterkt alleen maar het vervreemdende gevoel dat de prent bij de kijker wil oproepen.

Dat effect wordt verder uitgediept door het bekroonde chiaroscuro-lichtspel van cinematograaf Kiyomi Kuroda en door de intense close-ups. Alles is erop gericht de kijker zich even ongemakkelijk te laten voelen als de personages zelf, die zich afvragen of ze wel zeker zijn van wat ze zojuist hebben gezien. Onwillekeurig voel je medeleven met de onfortuinlijke ziel die, zonder het te beseffen, het hol van de leeuw betreedt en dat niet meer levend zal verlaten.

Toch verbleekt dat medeleven bij het lot van de vrouwen die beestachtig werden behandeld door hun plunderaars. Thema’s als mannelijke macht en machtsmisbruik tegenover vrouwelijke weerwraak voor gepleegde misdaden lopen als een duidelijke rode draad door het verhaal, net als het idee dat liefde woede – en zelfs de dood – kan overstijgen.

Ook het geïnspireerde geluidswerk van Hikaru Hayashi draagt bij aan de onheilspellende sfeer, om vervolgens bewust plaats te maken voor lange, genadeloze stiltes die des te zwaarder wegen. Die afwisseling versterkt het gevoel van leegte en dreiging, waardoor de kijker wordt ondergedompeld in een beklemmende, deprimerende atmosfeer.

Kuroneko is echter vooral een film die bijval zal vinden bij de wereldwijze cinefiel met een liefde voor filmtechniek en filmhistorische evolutie, eerder dan bij wie op zoek is naar een klassieke, spannende horrorervaring. De film leunt niet op voortdurende suspense of expliciet griezelige dialogen, en veel van de akeligere scènes zijn inmiddels overtroffen door recenter werk uit het land van de rijzende zon. Het is een product van zijn tijd en wordt dan ook het best bekeken met dat perspectief in het achterhoofd.

Genre: folk horror, drama
Jaar: 1968
Regisseur: Kaneto Shindō
Cast: Kichiemon Nakamura, Nobuko Otowa, Kiwako Taichi, Kei Satō
Land: Japan
Speelduur: 99 minuten