De jonge advocaat Ranse Stoddard (James Stewart) trekt na zijn rechtenstudie naar het Westen om ervaring op te doen en zijn plaats in de wereld te vinden. Wanneer zijn postkoets wordt overvallen door de beruchte bandiet Liberty Valance (Lee Marvin), wordt hij zwaar mishandeld omdat hij als enige tegen de gewelddadige misdadiger durft op te treden.
Ranse wordt gevonden door rancher Tom Doniphon (John Wayne) die hem naar het stadje Shinbone brengt. Daar maakt hij kennis met Hallie Ericson (Vera Miles) en haar familie, die een saloon uitbaten. De inwoners leven onder de terreur van Valance, terwijl de plaatselijke sheriff machteloos toekijkt.
Ranse besluit daar verandering in te brengen. In tegenstelling tot Tom, die ervan overtuigd is dat je Valance alleen met geweld in bedwang kunt houden, gelooft de jonge advocaat in de kracht van de wet. Hij opent een advocatenpraktijk, helpt in de saloon en leert de inwoners lezen, schrijven en hun rechten kennen. Ook maakt hij hen bewust van het belang van hun stemrecht en van de dreiging die uitgaat van de machtige veehouders, die hun land willen afnemen.
Zijn inzet brengt hem opnieuw in het vizier van Valance. Ondanks de waarschuwingen van Hallie en Tom weigert Ranse zijn principes op te geven. Hij wil de bandiet niet met diens eigen wapens bestrijden, maar met recht en rechtvaardigheid.
John Ford behoort tot de belangrijkste regisseurs uit de geschiedenis van de western. Met klassiekers als My Darling Clementine, The Searchers en Two Rode Together drukte hij een blijvende stempel op het genre. Ook The Man Who Shot Liberty Valance geldt als een van zijn meest betekenisvolle films. Het was bovendien de eerste keer dat John Wayne en James Stewart samen op het witte doek verschenen.
Ford onderzoekt in deze genreprent de botsing tussen twee werelden: het ruige Westen, waar geweld en het recht van de sterkste de dienst uitmaken en een nieuwe maatschappij die steunt op wetten, onderwijs en democratische rechten.
Ranse belichaamt de overtuiging dat vooruitgang mogelijk is door kennis, politieke betrokkenheid en respect voor de wet. Tom vertegenwoordigt daarentegen de oude orde, waarin een man soms naar geweld moet grijpen om zichzelf en anderen te beschermen. Liberty Valance is de gewelddadigste uitdrukking van datzelfde systeem.
Deze flick gaat daarmee verder dan de klassieke Amerikaanse droom, waarin hard werken en doorzettingsvermogen uiteindelijk tot succes leiden. Ford laat zien dat de overgang naar een beschaafde samenleving ook een politieke strijd is, waarin machtsverhoudingen moeten veranderen en oude zekerheden verdwijnen.
De veranderingen zijn overal zichtbaar: de spoorweg, het onderwijs en de groeiende invloed van de wet kondigen een nieuw tijdperk aan. Toch presenteert Ford die vooruitgang niet zonder voorbehoud. Hoewel de beschaving het geweld probeert terug te dringen, blijft de toekomst onzeker.
James Stewart geeft Ranse gestalte als een idealistische man die met overtuiging verandering nastreeft, maar soms ook wat zelfgenoegzaam denkt te weten hoe alles beter moet. John Wayne is dan weer de ideale vertolker van Tom Doniphon, een man die geleidelijk ziet hoe zijn wereld en zijn waarden hun betekenis verliezen. Vooral die innerlijke strijd speelt Wayne met overtuigende ingehouden woede en teleurstelling.
The Man Who Shot Liberty Valance is dan ook zoveel meer dan een klassieke western. John Ford gebruikt het verhaal om de overgang van het Wilde Westen naar een samenleving gebaseerd op wetten en democratische rechten te onderzoeken. Met sterke vertolkingen van James Stewart en John Wayne en een genuanceerde kijk op vooruitgang, macht en rechtvaardigheid blijft deze klassieker een van de meest gelaagde en politiek interessante westerns uit de filmgeschiedenis.
Genre: drama, western
Jaar: 1962
Regisseur: John Ford
Cast: John Wayne, James Stewart, Lee Marvin, Vera Miles, Edmond O’Brian, John Carradine
Land: Verenigde Staten
Speelduur: 123 minuten
