Sorda 

Auditieve en visuele beperkingen hebben altijd al een plaats gehad in de filmwereld en dat zal hoogstwaarschijnlijk ook wel altijd zo blijven. Van klassiekers als The Miracle Worker (1962), de diverse versies van Johnny Belinda (1948), het Oscar-drama Children of a Lesser God (1986), het Frans-Belgische La Famille Bélier (2014) en de met drie Oscars bekroonde Frans-Canadees-Amerikaanse CODA-remake (2021) tot het Vlaamse Milano (2024), bestaat er inmiddels een uitgebreide filmografie over de moeilijkheden waarmee dove mensen in het dagelijks leven te maken krijgen.

Over dit thema maakte de in Murcia (Spanje) geboren scenariste en cineaste Eva Libertad in 2021 een 18 minuten durende kortfilm met als titel Sorda (Spaans voor doof). Daarin belichtte ze de relationele moeilijkheden van een vrouw met een gehoorbeperking, gespeeld door haar dove zus Miriam Garlo, die veel succes kende en werd genomineerd voor een Goya (de Spaanse Oscar) als Beste Korte Film, naast het winnen van meerdere prijzen op festivals.

Zoals vaker gebeurt, werd besloten het korte verhaal van Sorda uit te breiden tot een volwaardige langspeelfilm. Hoewel het centrale thema hetzelfde blijft – moederschap bij een vrouw met een auditieve beperking – wordt het verhaal in de lange versie verder uitgediept en complexer gemaakt.

Alles speelt zich af in het contemporaine Spanje, specifiek in de regio Murcia, al wordt dat nergens expliciet benoemd. We maken kennis met Ángela, een dove vrouw van in de dertig en Héctor, haar horende partner van ongeveer dezelfde leeftijd. Ze zijn al zo’n drie jaar samen en hebben net vernomen dat ze een kind verwachten. Ángela is gespannen: zal hun dochter – want het wordt een meisje – kunnen horen of niet? Haar ouders, beiden horend, reageren uiteraard blij. Maar de bevalling blijkt erg zwaar en het feit dat Ángela doof is, maakt het allemaal nog moeilijker en ingewikkelder.

Het is duidelijk dat door het feit dat Miriam Garlo zelf slechthorend is (ze heeft een gehoorverlies van 70%) bepalend is geweest voor dit project waarin expliciet, en terecht, nadrukkelijk aandacht wordt gegeven aan de beperking doofheid. Hoewel er in de maatschappij veel vooruitgang is geboekt, blijft er nog steeds een kloof te bestaan tussen horenden en doven. Die grote afstand beïnvloedt het zelfvertrouwen en de levenszekerheid van mensen met gehoorverlies.

In Sorda lijkt de situatie aanvankelijk bijna ideaal: een dove vrouw met een begripvolle, horende partner die gebarentaal beheerst en ouders die haar volledig steunen. Maar naarmate Ángela zich dieper begeeft in het complexe traject van het moederschap – met artsen, verpleegkundigen, kinderartsen, crèches, andere moeders en situationele gezelschappen – komt ze barrières tegen. Vooral horende mama’s begrijpen niet echt wat het betekent om doof te zijn en weten niet hoe ze met Ángela moeten omgaan. Deze confrontaties zorgen ervoor dat Ángela zich terugtrekt in haar veilige omgeving zoals haar werk als pottenbakster, haar dove vriendenkring en in haarzelf, allemaal plaatsen waar ze zich geen buitenstaander voelt, ondanks de schijnbare positieve inclusie-houding van de horende wereld om haar heen.

Sorda is een sobere film die spektakel vermijdt en zich concentreert op een klein aantal personages, vooral op de hoofdrolspeelster. Het relationeel drama biedt een krachtige reflectie op de plaats van dove mensen in de samenleving en hoe die leefgemeenschap nog steeds anno 2025, niet goed is afgestemd op hun noden.

Eva Libertad levert een sterke regie af met een realistische, subtiele aanpak. Ze laat zien hoe Ángela moeite heeft om zich ook in haar eigen huis, volledig begrepen te voelen. Bijzonder indrukwekkend zijn de laatste 15 minuten, waarin Libertad besluit het geluid volledig uit te schakelen, zodat de kijker even ervaart hoe het is om doof te zijn. Daarna laat ze horen hoe iemand met een gehoorapparaat de wereld beleeft en dat blijkt te worden gedomineerd door een verwrongen, schelle weergave van geluid die vooral harde klanken tot een auditieve marteling maakt.

Eva Libertad vermijdt een zwart-wit voorstelling van zaken: de doven zijn niet ‘de goeden’, en de horenden niet ‘de slechten’. Iedereen heeft zijn redenen, maar ook zijn tekortkomingen. In een krachtige scène aan het einde van de film zeggen Ángela en Héctor heftig ruziënd zowel in woorden als in gebarentaal, eindelijk toch wat ze al lang hebben opgekropt. Ze hebben allebei en tegelijkertijd geen van beiden, ‘gelijk’.

Dat is niet de enige indringende scène: de bevalling van dochtertje Ona is rauw en intens. De stress, paniek en medische complicaties zijn al zwaar genoeg, maar doordat Ángela nauwelijks iets hoort, verergert de situatie. Haar enige brug met het medisch team, haar partner, wordt uit medische voorzorg uit haar gezichtsveld weggestuurd en nochtans is hij die de opmerkingen en raadgevingen van het medisch team voor Ángela vertaalt zodat ze begrijpt en beseft hoe ze haar kindje veilig op de wereld kan brengen. Spannend, stresserend en heel krachtig.

Sorda is een harde, maar eerlijke en oprechte prent, verteld in onmiskenbare realistische stijl, waarin het centrale thema – de relatie tussen doven en horenden – wordt gecombineerd met een onderwerp dat de afgelopen jaren de Europese auteurscinema domineert: het moederschap. Denk aan films als La Maternal, Madres Paralelas, The Assessment, Straw en Jeunes Mères. Een trend waar Sorda zich moeiteloos bij aansluit, al blijft de complexe positie van dove mensen in een overwegend horende wereld, zelfs binnen ogenschijnlijk ideale omstandigheden, het centrale thema.

Actrice Miriam Garlo levert een bijzonder sterke acteerprestatie af en zeker als je weet dat ze iemand vertolkt met nog grotere gehoorproblemen dan zij in werkelijkheid heeft. Álvaro Cervantes is overtuigend als toegewijde partner omdat hij heel subtiel de wrijving die onvermijdelijk ontstaat als twee mensen een andere zintuiglijke beleving van de wereld hebben. Een minimalistische en aangrijpende slice of life die meermaals werd bekroond zoals onder meer op Filmfestivals in Berlijn, Brussel, Málaga en die in je huid kruipt.

Genre: drama
Jaar: 2025
Regisseur: Eva Libertad
Cast: Miriam Garlo, Álvaro Cervantes, Elena Irureta, Joaquín Notario
Land: Spanje
Speelduur: 93 minuten