La Grazia 

De ambtstermijn van de Italiaanse president Mariano De Santis (Toni Servillo) loopt ten einde. Na bijna zeven jaar en zes doorstane regeringscrisissen is de uiterst katholieke jurist de verantwoordelijkheid van zijn ambt moe. Het dagelijks bestuur laat hij graag over aan zijn adviseurs, vooral aan zijn eigen dochter Dorothea (Anna Ferzetti), terwijl hij zelf slechts een globaal overzicht behoudt. Maar juist zij is het ook die van hem, vóór zijn afscheid, de ondertekening van een wet over euthanasie en een beslissing over twee gratieverzoeken verlangt. Aan haar vasthoudendheid is het uiteindelijk te danken dat de apathische De Santis zijn eigen verleden emotioneel verwerkt om een besluit te nemen over zijn laatste grote ambtshandeling.

Hoewel de bescheiden Italiaanse maestro Paolo Sorrentino de benaming als een van de meesters van de contemporaine Italiaanse cinema zelf fel afwijst, geldt hij sinds zijn internationale doorbraak met het Oscar-winnende La Grande Bellezza uit 2013, toch en terecht als de opvolger van die andere Romeinse grootmeester: Frederico Fellinni. Zijn nieuwste drama La Grazia, mocht dit jaar de officiële competitie openen van de 82e editie van het Filmfestival van Venetië waar hij maar liefst met zeven awards werd bekroond.

Aan de hand van de laatste maanden van de ambtstermijn van een fictieve president van de Italiaanse Republiek, schetst Sorrentino niet alleen een indringende karakterstudie, maar behandelt hij ook een veelheid aan gevoelige thema’s. De onderliggende beslissing over een wetsvoorstel rond euthanasie dient als opstapje én tegelijk als indicatieve metafoor voor de evolutie van oude, vastgeroeste normen naar een moderne, vernieuwde kijk. Een benadering die ook het verschil in perspectief verbeeldt tussen de verouderde president en zijn jongere dochter.

Een definitieve morele beoordeling van euthanasie ontwijkt Sorrentino bewust. Zoals zo vaak in zijn films zijn het concepten die hij ensceneert zonder ooit diep in de materie te duiken. Achter de façade van zijn beeldrijke ensceneringsstijl ontbreekt soms de substantie om zijn publiek langdurig te blijven bezighouden. Naast het generatieconflict raakt La Grazia aan zelfbeschikking, bestendigheid, berouw, religie en absolutie, terwijl Sorrentino zich focust op liefde en familie. Daarbij verliest de film zich soms in een overvloed aan symboliek en metaforen, terwijl hij elders – net als zijn ‘beton-president’ zoals de excellentie in de politieke coulissen wordt genoemd – wat stil lijkt te staan.

In zijn vorige film Parthenope ensceneerde Sorrentino het concept van vrouwelijke schoonheid en alles daarbuiten, op zeer abstracte wijze. Voor La Grazia keert hij bewust terug naar de directere aanpak die we kennen van zijn eerdere prenten, waarbij hij zichzelf in stijl en expressie vaak citeert. De laatste camerashot van La Grazia is een bijna identieke verwijzing naar de balzaal-scène uit La Grande Bellezza en draagt een vergelijkbare betekenis. En vertraagde scènes doorbreekt hij vaak met irrationele camerabewegingen, omlijst door een soundtrack van moderne elektronische muziek en af en toe rap.

Tegelijkertijd weerspiegelen de generatiekloof en de innerlijke verscheurdheid van de president zich in deze auditieve breuk tussen klassiek en modern. In deze rol levert de Italiaanse acteur Toni Servillo, tevens Sorrentino’s fetisj-protagonist, een geweldig overtuigende en bijna magnetische prestatie, misschien wel de meest uitmuntende uit zijn lange en overweldigende carrière. Hij wordt vooral gesteund door Anna Ferzetti als De Santis’ dochter Dorothea en door Milvia Marigliano als familievriendin Coco Valori. Laatstgenoemde verrijkt de vaak gespannen emotionaliteit van La Grazia steeds weer met precies gedoseerde komische ontlading en steelt daarenboven elke scène waarin ze verschijnt.

We kunnen dan ook concluderen dat La Grazia opnieuw een intrigerende creatie is die overtuigt door zijn elegantie. Het is tevens een visueel indrukwekkende masterclass in cinematografische enscenering van D.O.P. Daria D’Antonio. De sterke ensemblecast met Servillo als superieure klasbak is de kers op deze filmtaart. Sorrentino’s terugkeer naar zijn vertrouwde ambitieuze en abstraherende stijl verhult echter niet de soms veelvuldige symboliek, doch dat neemt niets af van de hoogstaande en intellectuele kwaliteit van dit heel humaan en analytisch portret. Uiteindelijk blijft Sorrentino’s reflectie op generatieconflicten en ethiek even fascinerend als gefragmenteerd.

Genre: drama, politiek
Jaar: 2025
Regisseur: Paolo Sorrentino
Cast: Toni Servillo, Anna Ferzetti, Milvia Marigliano, Orlando Cinque, Massimo Venturiello
Land: Italië
Speelduur: 131 minuten