Opgenomen in een psychiatrische instelling, wanneer John Trent bezoek krijgt van Dr. Wren, lijkt de man op de absolute rand van een mentale afgrond te staan. Wat is er gebeurd met deze man, die enkele weken eerder nog een succesvolle schadeclaimonderzoeker voor een verzekeringsbedrijf was? Hij werd ingehuurd door Arcane Publishing om hun verdwenen sterauteur Sutter Cane terug te vinden. Trent vond echter veel meer…
Het leven is een verhaal, maar weinig fictiewerken brengen dat zo letterlijk als John Carpenters cultklassieker In the Mouth of Madness. Dit standalone sluitstuk van de zogenoemde Apocalypse Trilogy mocht vorig jaar 30 kaarsjes uitblazen, en dat werd meer dan gepast gevierd. Zo verscheen er, naast een 4K Blu-ray-heruitgave van Arrow Video, ook een novelisatie van de film – uitgebracht onder de pennaam van Sutter Cane zelf.
Hoe kreeg net dit werk van Carpenter zo’n cultstatus? Dertig jaar na datum blijft het een van de sterkste originele kosmische horrorverhalen die ooit op film werden gezet. De titel is ontleend aan H. P. Lovecrafts At the Mountains of Madness, en In the Mouth of Madness doet zowel zijn titel als zijn literaire voorganger alle eer aan. Het resultaat is een waanzinnige vertelling waarin de grens tussen realiteit en fictie steeds verder wordt verkend en uiteindelijk volledig wordt uitgewist in een snelle, gewelddadige rit.
In de hoofdrol vinden we John Trent, gespeeld door Jurassic Park-acteur Sam Neill: een arrogante, succesvolle verzekeringsexpert die ervan overtuigd is met beide voeten stevig in de realiteit te staan – althans, tot een mysterieuze schrijver hem steeds meer op het verkeerde been zet. Samen met Linda Styles (Julie Carmen), de editor van Cane, reist hij door het fictieve “Lovecraft Country” op zoek naar de waarheid, vastbesloten om wat hij als een hoax beschouwt te ontkrachten. Tot hij botst op een ontnuchterende realiteit.
De zelfverzekerde, bijna elektrische performance van Neill onderstreept perfect de mentale afbraak van zijn personage naarmate diens werkelijkheid begint te wankelen. Dit is geen man die klaar is voor de gruwelijke mogelijkheden die zich aandienen. Julie Carmen speelt haar rol aanvankelijk met meer openheid, maar ook haar personage wordt geconfronteerd met een horror die veel verder gaat dan wat ze kende van haar sterauteur. En die horror bijt genadeloos hard door.
Vol stijlinvloeden van de eerder genoemde Lovecraft, en met duidelijke raakvlakken met het werk van Stephen King (met wie fictief auteur Sutter Cane expliciet wordt vergeleken), ontpopt In the Mouth of Madness zich al snel tot een geschenk voor iedereen met een liefde voor Amerikaanse horrorliteratuur. En cinema! John Carpenters eigen stempel is namelijk minstens even onmisbaar bij het tot leven brengen van dit script van Michael De Luca.
Dat begint al bij de rockgeïnspireerde soundtrack die de regisseur samen met Jim Lang componeerde en die onder meer wordt ingezet bij de ratelende drukpersen. Zijn vingerafdruk is meteen voelbaar: de toon is direct gezet en blijft consequent doorheen de hele film aanwezig.
Carpenters kenmerkende talent voor het opwekken van spanning en het creëren van een uitzichtloze, gure atmosfeer is ook hier volop aanwezig. Intense nachtmerries, hersenkrakende ontwikkelingen en een ongrijpbare gruwel wachten ons op langs de weg van New York naar Hobb’s End en het is niet alleen John Trent die nauwelijks rust wordt gegund. Zeker wanneer Sutter Cane zelf het verhaal binnenwandelt, wacht de kijker een indrukwekkend en verontrustend visueel spektakel.
Al is het eindresultaat wellicht niet volledig wat regisseur en scenarist oorspronkelijk voor ogen hadden. Hoe indrukwekkend de nachtmerrie ook is, ze wilden eigenlijk nog verder gaan, maar budgettaire beperkingen staken daar een stokje voor. Misschien verklaart dat waarom sommige scènes en overgangen wat gehaast aanvoelen. De film hanteert een bijzonder hoog tempo en gunt zichzelf daardoor weinig ademruimte binnen een plot dat op zich al niet de meest toegankelijke is.
In the Mouth of Madness is dan ook het zeldzame soort horrorfilm dat baat had kunnen hebben bij een kwartiertje extra speeltijd. Maar zelfs in zijn huidige vorm blijft het overeind als een geweldige, enigszins ondergewaardeerde Carpenterfilm en zonder twijfel een van de sterkste binnen zijn niche.
Genre: horror, mysterie, fantasy
Jaar: 1995
Regisseur: John Carpenter
Cast: Sam Neill, Jürgen Prochnow, Julie Carmen, Frances Bay
Land: Verenigde Staten
Speelduur: 95 minuten
