Brutti, sporchi e cattivi (Ugly, Dirty & Bad) uit 1976 is geen film die je omarmt, maar je bijt. Met deze heel scherpe, rauwe en groteske uitschieter binnen de Commedia all’italiana fileert maestro Ettore Scola de sociale realiteit van het naoorlogse Italië met een sarcasme dat tegelijk geestig en genadeloos is. Weg met de warme empathie van het neorealisme: hier geen troost, wel modder. Letterlijk en figuurlijk.
Scola, bekroond als Beste Regisseur op het Filmfestival van Cannes, zoomt in op een ontspoorde clan in de krotten rond Rome. Patriarch Giacinto – een fenomenaal ontspoorde Nino Manfredi – bewaakt paranoïde zijn schadevergoeding alsof het een heilige relikwie is. Rond hem krioelt een familie die elkaar eerder verslindt dan ondersteunt: kinderen, kleinkinderen, minnaars en profiteurs leven opeengepakt in een bouwvallige barak. Wanneer het geld verdwijnt, ontploft het geheel in een orgie van wantrouwen, geweld en moreel verval.
Wat volgt is geen sociaal drama, maar een groteske danse macabre. Scola stapelt schreeuwpartijen, ruzies en vernederingen op elkaar tot elke vorm van menselijke waardigheid verdampt. Liefde bestaat hier alleen nog als transactie, solidariteit als illusie. In die zin is Brutti, sporchi e cattivi de zwarte spiegel van het Italiaanse economische mirakel na de Tweede Wereldoorlog: welvaart en verval blijken twee zijden van dezelfde munt.
Waar cineasten als Luchino Visconti, Roberto Rossellini en Vittorio De Sica ooit nog geloofden in de waardigheid van de kleine man, haalt Scola die illusie onderuit met een emmer vuil water. Zijn Rome is geen stad van hoop, maar een afvalberg van consumptiedromen: kapotte auto’s, afgedankte toestellen en geïmproviseerde constructies vormen het decor van een samenleving waarin alles – inclusief mensen – recycleerbaar is.
Het sociaal drama grossiert in excessen: ongeremde seksualiteit, schaamteloze hebzucht, groteske familierelaties en een permanente staat van conflict. Maar precies in die overdaad schuilt Scola’s scherpte. Dit is geen realisme, maar een uitvergroting die dichter bij de waarheid komt dan eender welke brave observatie. De lach die hij ontlokt, blijft steken in de keel.
Brutti, sporchi e cattivi is daarmee de ultieme ontluistering van de Commedia all’italiana: geen satire die relativeert, maar een die ontmaskert. Wat overblijft is een universum zonder uitweg, waarin personages rondjes draaien in hun eigen morele modderpoel en niet omdat ze niet beter kunnen, maar omdat ze het misschien niet eens meer willen. Scola serveert geen medelijden, maar een koude douche. En die komt – zelfs na een halve eeuw – nog altijd heel hard aan. Een meesterwerk, een dijk van een klassieker, een must see!
Genre: drama, komedie
Jaar: 1976
Regisseur: Ettora Scola
Cast: Nino Manfredi, Francesco Anniballi, Maria Bosco, Linda Moretti, Marina Fasoli
Land: Italië
Speelduur: 115 minuten
