“Deze film, waarvan de handeling zich afspeelt in de periode vóór de Tweede Wereldoorlog, heeft niet de bedoeling een studie te zijn van zeden en gewoonten.” Met die zin vangt Jean Renoirs klassieker La règle du jeu uit 1939 aan. Centraal staat de jonge piloot en nationale held André Jurieux (Roland Toutain), die samen met een vriend afreist naar het landgoed van markies Robert de la Cheyniest (Marcel Dalio) op het Franse platteland voor een weekend vol jacht en feestelijkheden.
Jurieux is hopeloos verliefd op de vrouw van de markies, Christine (Nora Gregor), iets waar de markies zich maar al te goed van bewust is. Met een zekere scepsis nodigt hij de nationale held dan ook uit. Op het landgoed arriveren daarnaast nog een tiental andere vrienden uit de hogere kringen om deel te nemen aan de jacht. Wanneer de jachtpartij voorbij is, wordt dit gevierd met een groot feest dat rampzalige gevolgen zal hebben voor alle betrokkenen.
De film heeft een bijzonder fascinerende geschiedenis. Bij de première raakten de burgerlijke toeschouwers zo verontwaardigd (vermoedelijk omdat ze zichzelf herkenden in de personages) dat ze het interieur van de zaal vernielden. Een man probeerde zelfs de bioscoop in brand te steken. Na alle ophef werden vertoningen van La règle du jeu verboden.
Toen de nazi’s Frankrijk bezetten, bestempelden zij Renoirs drama als decadent en gaven ze opdracht alle kopieën te verbranden. Eén print overleefde echter, maar pas in de jaren vijftig werd die teruggevonden en gerestaureerd zodat het publiek eindelijk Renoirs verloren meesterwerk kon bekijken.
Cinematografishe grootheden als Orson Welles, Alain Resnais, Robert Altman, Satyajit Ray, François Truffaut, Woody Allen en Paul Schrader, beweerden eenstemmig dat La règle du jeu misschien wel de beste film ter wereld is. Zonder twijfel is het inderdaad een unieke filmische parel.
Het decor is typisch Frans: indrukwekkende landgoederen, herfstige natuurbeelden en een (valse) bourgeoisie in actie. De toon is moeilijk vast te pinnen, aangezien de film schommelt tussen komedie en tragedie, drama en pure farce. In het begin lijkt het tempo wat traag, maar gaandeweg versnelt het en ontvouwt zich een bijzonder aangename kijkervaring. Naarmate het feest vordert, raken de deelnemers steeds meer bedronken en losbandig en uiteindelijk wijkt de aanvankelijk gemoedelijke sfeer voor tranen, ruzies en dichtslaande deuren.
En het is verdomd grappig. Zelden zie je een productie met zoveel spitsvondigheden als La règle du jeu. De dialogen zijn een waar genoegen en de absurditeiten volgen elkaar in snel tempo op. Wanneer de gasten wat dronken worden, versieren ze elkaar in alle hoeken van de ruimte zonder zich nog te bekommeren over hun eigen wettelijke wederhelften.
Dat de prent geen studie van zeden en gewoonten is, wordt de kijker dus al snel duidelijk. De film breekt met alle ‘correcte’ voorstellingen van een gezonde burgerij. Hier zijn ze ontrouw, kleinzielig en door en door hypocriet. Huwelijk en trouw staan uiteindelijk bij geen van de personages hoog op de agenda. Het was uiteraard dit satirische portret van ‘fatsoenlijke’ mensen dat leidde tot het verbod op verdere projecties. La règle du jeu modern noemen voor zijn tijd is eigenlijk nog een understatement.
Is La règle du jeu nog altijd actueel? Absoluut en zonder enige twijfel. Hoewel de thematiek en de personages inmiddels vertrouwd zijn geworden in het medium en nauwelijks nog tot opgetrokken wenkbrauwen leiden, heeft de film niets van zijn sprankeling en scherpheid verloren. Zelden is de burgerij zo meedogenloos geportretteerd als in deze film, al leunt hij op dit vlak wel heel dicht aan bij Buñuels klassiekers.
La règle du jeu is filmkunst op haar best. De inherente magie van cinema, het extatische gevoel dat alles kan gebeuren – en ook daadwerkelijk gebeurt – vormt de kern van dit in zwart-wit-gefilmd meesterwerk.
Genre: komedie, drama, satire
Jaar: 1939
Regisseur: Jean Renoir
Cast: Roland Toutain, Nora Gregor, Marcel Dalio, Jean Renoir, Paulette Dubost, Maria Parély
Land: Frankrijk
Speelduur: 110 minuten
