On Falling 

On Falling van de in Edinburgh wonende Portugese regisseuse Laura Carreira, is een stille en verpletterende oefening in sociaalrealisme met een pijnlijke focus op humane verveling die zich moeiteloos laat vergelijken met het werk van grootmeesters als Mike Leigh, de broers Dardenne, Chantal Akerman, Lucrecia Martel en Ken Loach (niet toevallig is Loachs productiehuis Sixteen Films bij de prent betrokken). Carreira, die met kortfilms als The Shift, Red Hill en Monday al te kennen gaf dat ze gefascineerd is door de spanning tussen werk en identiteit, kiest ook in haar eerste langspeelfilm resoluut voor stiltes boven verklaringen. De film hult zich in grijs en staalblauw, een visuele vertaling van een leven zonder zonlicht. De 4:3-kadergrootte versterkt dat claustrofobische gevoel want het hoofdpersonage Aurora zit letterlijk gevangen in haar realiteit en de kijker zit samen met haar opgesloten.

Er is hier geen sprake van heroïek of een dramatisch keerpunt. De filmmaker grijpt de kijker niet met grote gebaren, maar met een uiterst beheerste regie en een meesterlijke vertolking van Joana Santos (Vadio, That Good Night), die op subtiele wijze weet te ontroeren en haar personage voortdurend extra lagen van complexiteit geeft. Het resultaat is een indringend verhaal over migratie, de arbeidersklasse en moderne slaverij.

De eerste scène – waarin Aurora (Santos), een Portugese migrant in Schotland, haar routineus werk doet in een verzend/distributiebedrijf – herhaalt zich gedurende de film in variaties. Het monotone gepiep van barcodescanners vormt de soundtrack van haar eenzame, onderbetaalde werkdagen. Al snel leren we dat Aurora een uitstekende orderpicker is, een collega heeft die ook uit Portugal komt, op zoek is naar een andere job en in een bescheiden pension woont met andere migranten met wie ze keuken en koelkast moet delen. Aanvankelijk lijkt Aurora haar leven op orde te hebben, maar gaandeweg wordt duidelijk hoe haar werkomstandigheden haar geest breken en haar isolement versterken.

Carreira toont dit met grote precisie, via kleine observaties, goed geschetste nevenpersonages en veel gevoeligheid. De arbeidsonzekerheid is tastbaar in de dagelijkse sleur van Aurora, het geklets van verveelde collega’s, het onmiddellijke berispen wanneer iets fout loopt, de schamele beloning (een chocoladereep) bij goed presteren, het onmogelijke van op korte termijn vrij te nemen of de goedkoop ogende bedrijfsvideo’s waarin de onderneming zich als milieubewust profileert. Het geheel voelt haast documentaire-achtig aan, als een visuele vertelling van verhalen die je hoorde van vrienden of uit campagnes tegen arbeidsuitbuiting.

In On Falling vermijdt Carreira het stereotype melodrama dat vaak met dergelijke verhalen gepaard gaat. In plaats daarvan toont ze, met een uit het leven gegrepen menselijkheid, hoe herhaling, stilte en afzondering langzaam knagen aan iemands geestelijke gezondheid.

Het trage ritme, de lange stiltes, de emotionele geslotenheid en het feit dat er geen klassiek spanningsverloop of dito plotstructuur is, kan voor sommige kijkers vervelend of afstandelijk aanvoelen, maar het scenario is scherp en gelaagd. Aurora is geen karikatuur, maar een complex, soms afstandelijk persoon wiens depressie langzaam zichtbaar wordt in haar gedrag: veranderingen in haar eetpatroon, haar manier van bewegen of het feit dat ze geen telefoon heeft om aan haar troosteloze realiteit te ontsnappen. Elke sociale interactie lijkt een enorme inspanning te vergen en die zwaarte maakt het drama geloofwaardig en versterkt de band tussen personage en het geëngageerd publiek.

Actrice Joana Santos presteert uitmuntend in de rol van het hoofdpersonage. Met minimale middelen geeft ze vorm aan een vrouw zonder zelfvertrouwen, verpletterd door een deerniswekkend loon en verstikt door de moderne slavernij waarin ze leeft. Tussen het begin en het einde van de film gebeurt er ogenschijnlijk weinig, maar in Aurora’s binnenwereld heeft zich een eeuwigheid afgespeeld.

Ook de productie is piekfijn uitgewerkt. De ruimtes – de eettafel op het werk, het gedeelde pension, haar donkere kamer – versterken het gevoel van afzondering. Carreira gebruikt in haar zelfverzekerde mise-en-scène die locaties optimaal om Aurora’s vervreemding te vergroten.

De handheld cameravoering van Karl Kürten doet denken aan cinéma vérité. Zelfs voedsel wordt hier een narratief instrument: de manier waarop Aurora overschakelt van een bord pasta naar het haastig verorberen van snacks en suiker tijdens een depressieve episode, zegt meer dan genoeg.

On Falling is een uitzonderlijke debuutfilm, vol sobere maar moedige keuzes. Carreira toont zich zowel als regisseuse en als scenariste een opvallend nieuw en sterk talent, niet alleen door de visuele kracht van haar beelden, maar vooral door de psychologische diepgang die zich in het laatste deel van de film – onder meer in een scène in het park en een gesprek met een grimeuse – openbaart als culminatie van alles wat ze voordien ingetogen heeft opgebouwd: empathie, eenzaamheid en zelfs een sprankje hoop.

De wereldpremière van On Falling vond plaats tijdens het Toronto International Film Festival 2024 en zette er grote ogen. Dit rauw, intiem, sober, aangrijpend en realistisch sociaal drama oogstte onder meer ook nog belangrijke prijzen op de filmfestivals van Londen, San Sebastián en Thessaloniki. We kijken nu al nieuwgierig uit naar Carreira’s tweede langspeelfilm.

Genre: drama
Jaar: 2024
Regisseur: Laura Carreira
Cast: Joana Santos, Inês Vaz, Piotr Sikora, Neil Leiper, Jake McGarry, Itxaso Moreno
Land: UK, Portugal
Speelduur: 104 minuten