Interview Second Victims 

Tijdens Film Fest Gent 2025 ging het intense ziekenhuisdrama Second Victims in Belgische première. Regisseur Zinnini Elkington was naar Gent afgezakt om haar langspeeldebuut in te leiden. Wij hadden het genoegen met haar samen te zitten om het over de sterke en realistische productie te hebben en alle aspecten van de gezondheidszorg die erin aan bod komen.

Eerst en vooral: proficiat met de film. Je hebt Second Victims niet alleen geregisseerd, maar ook het scenario geschreven. Ik hoorde dat je uit een familie van zorgverleners komt. Was dat de inspiratie voor je film?

Klopt. Mijn moeder werkt in het grootste ziekenhuis van Kopenhagen als bioanalist. Toen ik kind was en mijn lunch vergat, ging ik naar het ziekenhuis en at ik in de kantine met mijn moeder, tussen al het andere zorgpersoneel. Mijn grootmoeder werkte ook in een ziekenhuis, als dokterssecretaresse. En mijn overgrootvader was arts. Hij had zijn eigen praktijk, al was dat nog vóór mijn tijd. En in 2020 is mijn jongere zus Kaya afgestudeerd in de geneeskunde en ook arts geworden. Dus eigenlijk ben ik het zwarte schaap van de familie, want iedereen werkt in de zorg. Mijn moeder en mijn zus werken zelfs nu in hetzelfde ziekenhuis, in dezelfde afdeling.

En jij hebt die familietraditie niet gevolgd?

Nee. Na de middelbare school twijfelde ik: of ik ging iets artistieks doen, of ik zou geneeskunde gaan studeren. Maar ik besefte dat ik dan eerst mijn hele opleiding opnieuw moest doen, want ik had geen wiskunde, biologie of scheikunde in mijn pakket. Dus toen dacht ik: dat wordt niets, ik geef het op. Maar veel inspiratie is rechtstreeks van mijn zus gekomen, die haar verhalen met mij heeft gedeeld.

Ben je ook met haar of andere zorgverleners meegegaan op de afdeling om te observeren hoe ze werken?

Ja, maar niet met mijn familie. Het was voor mij belangrijk dat het verhaal volledig fictief zou zijn, niet gebaseerd op een waargebeurd verhaal. Dus ik heb veel onderzoek gedaan. Ik heb stage gelopen in een Deens ziekenhuis, op de beroerteafdeling, waar ik artsen volgde tijdens dag- én nachtdiensten. Ook de actrice die de arts speelt ,Özlem Saglanmak, is mee geweest op twee shifts. En de actrice die de verpleegkundige speelt, heeft ook stage gelopen in hetzelfde ziekenhuis. Verder hebben veel artsen het script gelezen tijdens het schrijfproces, en ook mensen van organisaties die werken rond patiëntveiligheid. Ik heb dus verschillende invalshoeken onderzocht.

Maar uiteindelijk komt het neer op iets dat ik van dichtbij ken: achter die witte jassen zitten mensen. Dat zijn mijn moeder, mijn grootmoeder, mijn zus, mijn overgrootvader.

De film toont ook het spanningsveld tussen het ideaal van “ik moet perfect zijn” en de realiteit van “ik maak fouten”. Heb je dat van hen geleerd, dat die balans moeilijk is?

Ja. Voor mij gaat de film over een arts die geconfronteerd wordt met het feit dat ze niet perfect is, en die moet leren haar eigen feilbaarheid te aanvaarden. Maar tijdens het maken van de film besefte ik dat dit eigenlijk over ons allemaal gaat. Het is een menselijke ervaring: niemand is perfect, we maken allemaal fouten, en we moeten leren onszelf daarvoor te vergeven. Dus hoewel de film een heel concreet uitgangspunt heeft, gaat hij uiteindelijk over iets universeels: leren loslaten, leren vergeven – zowel jezelf als anderen.

Daar gaat mijn laatste vraag over wat je zelf hebt geleerd uit de film.

(lacht) Ik merk dat dit niet alleen in ziekenhuizen speelt, maar in de hele samenleving. We leven in een perfectionistische cultuur. Dat maakt ons strenger voor onszelf en minder vergevingsgezind tegenover anderen. Om anderen te kunnen accepteren zoals ze zijn, moeten we eerst onszelf aanvaarden – onze eigen fouten, onze eigen menselijkheid. Pas dan kunnen we met empathie reageren in plaats van met oordeel. Dat is eigenlijk de kern van de film.

Suggereer je in de film dat je hoofdpersonage Alex die fouten maakt omdat ze zelf moeder is, omdat ze zich identificeert met de moeder van de patiënt?

Nee, dat niet. Voor mij was het belangrijk dat wat haar overkomt, iedereen kan overkomen. Het is alsof de bliksem ergens inslaat — het had ook iemand anders kunnen zijn. Iedereen heeft zijn breekpunt. Het moeder-zoon-thema gaat meer over de connectie die ze voelt met de moeder van de patiënt. Ik wilde een natuurlijke aantrekking creëren tussen die twee moeders – de arts en de moeder van de patiënt. In het begin weet je niet dat Alex zelf ook moeder is, en sommige kijkers merken dat niet meteen. Dat vond ik interessant, dat sommige details onopgemerkt blijven, omdat er zoveel tegelijk gebeurt. De film speelt ook met dat idee: dat je als kijker je eigen waarneming in twijfel trekt.

Wat me ook opviel: Alex raakt mensen vaak aan – vooral verpleegkundigen en patiënten. Merkte je op tijdens je onderzoek dat aanraking belangrijk is in zorg?

Ja. Voor mij hebben zorgverleners hun empathie als het ware “geprofessionaliseerd”. Ze weten dat een hand op iemands schouder troostend kan zijn, maar ze doen het op een professionele manier. Met collega’s doen ze dat niet. Mijn zus en ik hebben veel gepraat over dat verschil: dat empathie in de zorg soms aan- en uitgezet wordt als een soort jas. Maar echte empathie werkt zo niet. Als je het mechanisch toepast, word je cynisch. In het begin doet Alex het inderdaad mechanisch, maar gaandeweg wordt ze écht empathisch.

De titel van je film,Second Victims, verwijst naar het “second victim syndrome”. Wat betekent dat precies?

“Second victims” zijn zorgverleners die een traumatische ervaring meemaken, bijvoorbeeld na een medische fout. De eerste slachtoffer is de patiënt, maar de tweede slachtoffers zijn de mensen errond – de artsen, verpleegkundigen – die er psychologisch onder lijden. Ze ontwikkelen symptomen die lijken op PTSS: angst, stress, slapeloosheid.

Omdat ziekenhuizen draaien als machines, is er vaak geen ruimte voor die emoties. Veel mensen verlaten daarom het vak. Dat is een groot probleem, want wij hebben die mensen nodig. We willen geen robots die ons behandelen, maar mensen. De film stelt dus de vraag: hoe zorgen we voor de mensen die voor ons zorgen?

De twee hoofdpersonages, Alex en Ida, hebben een migratieachtergrond. Was dat een bewuste keuze?

De rol van Alex heb ik geschreven met Özlem in gedachten, omdat ze ook in mijn afstudeerfilm speelde. En toen ik onderzoek deed, besefte ik dat het eigenlijk heel authentiek is dat een vrouw met een migratieachtergrond die rol speelt. In ziekenhuizen werken heel veel mensen met zo’n achtergrond, vaak uitstekende artsen.

Bij Ida was het belangrijk dat ze beide kanten van het mens-zijn vertegenwoordigt: het rationele, logische én het spirituele, existentiële. Dat wilde ik ook visueel tonen, daarom draagt ze een hoofddoek. Ze is de meest rationele persoon in de film, maar ze begrijpt ook dat er iets groters is dan jezelf. Niet per se religieus, maar menselijk.

Het was trouwens moeilijk om een actrice te vinden die die rol met een hoofddoek wilde spelen, want dat is in Scandinavië nog taboe. Maar toen dacht ik aan Iman, die ik kende van de serie Skam. Ze had precies die combinatie van autoriteit en menselijkheid die ik zocht.

De priester in de film spreekt niet in bijbelcitaten, maar gewoon als een wijs mens.

Ja, die figuur kwam pas laat in het schrijfproces. Ik merkte dat er niemand in het verhaal was die echt over de dood kon praten. Voor artsen is een dode patiënt een mislukking. Dus wie kan ik binnenbrengen die gewoon over aanvaarding kan spreken? En toen dacht ik aan ziekenhuispriesters. We hebben hem bijna als een soort “engel des doods” geschreven. Iemand die door het ziekenhuis dwaalt en waar niemand mee wil praten, tot het niet anders kan.

Er zijn momenteel veel films die zich afspelen in een ziekenhuis zoals het Belgische L’Intérêt d’Adam, het Zwitserse Heldin en er zijn nog enkele Franse titels op komst. Waarom denk je dat dat thema zo leeft?

Ik denk dat we in een wereld leven waarin we vergeten zijn wat echt waardevol is. We waarderen alleen nog wat meetbaar of verkoopbaar is – geld, winst, cijfers. Dingen als empathie, zorg, natuur, het zorgen voor kinderen en ouderen: dat hebben we ontwaard. We zijn gaan geloven dat economie het belangrijkste is, maar wat heb je aan geld als je ziek of eenzaam bent?

Het idee dat we volledig onafhankelijk kunnen zijn is een illusie. We hebben elkaar nodig – bij geboorte, bij ziekte, bij de dood.
Zorg en verbondenheid zijn essentieel, maar omdat ze niet in cijfers te meten zijn, hebben we ze geen economische waarde gegeven. Daardoor is zorg, vaak gezien als iets “vrouwelijkers”, structureel ondergewaardeerd. Dat voelen we allemaal, want echte voldoening komt uit verbinding met anderen, niet uit onafhankelijkheid of geld. Tijdens de coronaperiode beseften we dat even, maar dat besef is alweer vervaagd.

Toen klapten we allemaal voor zorgverleners, maar dat duurde maar even.

Daarom is het belangrijk dat kunst dit soort thema’s blijft aansnijden, want we hebben als samenleving die herinnering nodig.

Heeft de film in Denemarken ook discussie op gang gebracht over het zorgsysteem?

Zeker. In het begin waren ziekenhuizen wat terughoudend, ze dachten dat het weer een aanklacht was. Maar toen ze de film zagen, beseften ze dat het juist een kans was om over moeilijke dingen te praten. Het is immers lastig om als zorgsector te zeggen “wij lijden onder het systeem”, omdat mensen dan zeggen: “Maar het gaat toch om de patiënten?”

De film heeft gesprekken geopend, ook met de minister van Volksgezondheid. Een concreet gevolg is dat het thema “second victims” het jaarthema is geworden van de Deense Raad voor Patiëntveiligheid. Dus de film heeft echt iets in beweging gezet.

Merk je verschillen in hoe de film ontvangen wordt in andere landen?

Niet echt. Ik heb de film al vertoond in Noorwegen, Zweden, Finland en Duitsland, en overal voelen mensen hetzelfde. Of je nu patiënt, familielid of arts bent, iedereen herkent de pijn en de druk van het systeem. De film verbindt mensen, op een manier die politiek vaak niet lukt. Ik ben dus erg benieuwd hoe het Belgische publiek zal reageren.

Nog één detail: in de film gaat het ook even over orgaandonatie. In Denemarken moet je je actief inschrijven, in België ben je automatisch donor tenzij je je uitschrijft. Wat vind jij het beste systeem?

Dat is ook in Denemarken een groot debat. Ik weet niet zeker wat ik verkies, maar ik denk dat we de vraag anders moeten stellen. Niet: “Wil ik donor zijn?”, maar: “Zou ik willen ontvangen?”. Als het leven van mijn kind gered kon worden met een nieuw hart of longen, zou ik dan een orgaan willen ontvangen? Als het antwoord ja is, dan is het antwoord op de vraag “Wil ik donor zijn?” eigenlijk ook ja.

Dat is een mooie manier om ernaar te kijken. Tot slot: dit is je eerste speelfilm, en je werkt meteen met Trine Dyrholm, een icoon. Hoe was dat?

Geweldig. Trine is een fantastische actrice én mens. Ze is gul, betrokken en doet het echt voor de kunst. In het begin las ze mijn scenario als scriptconsulent en gaf ze feedback. Ze kon eerst niet meedoen door andere verplichtingen, maar toen ons schema wat verschoof, vroeg ik haar opnieuw. Ze las de nieuwste versie en zei ja.

We deelden allemaal hetzelfde gevoel: we maken samen iets dat groter is dan onszelf. Geen ego’s, maar samenwerking. Trine is ook iemand die graag verkent in plaats van perfectioneert. We gooien het script soms letterlijk aan de kant op set en ontdekken wat er in het moment ontstaat. Dat is zoveel interessanter dan proberen de “perfecte” scène te spelen.

Als je haar op het scherm bewondert, zou je haar in het echt nog meer waarderen. Ze is warm, menselijk, en brengt alles van zichzelf mee.

En Özlem, voor wie dit haar eerste hoofdrol in een speelfilm was, had enorm veel theaterervaring en was ontzettend sterk in haar spel. Samen hebben we iets kunnen creëren dat echt leeft.

Dat is zeker gelukt!