Het is werk zoals er dertien in een dozijn zijn voor de ploeg rond voorman Vincent (Reinhardt Wetrek). Dit keer trekken de werkmannen naar een uithoek aan de Bulgaars-Griekse grens om er een elektriciteitscentrale op te trekken. De communicatie met de lokale bevolking verloopt stroef: Bulgaars spreekt niemand van de arbeiders en het Engels van beide partijen is op zijn best rudimentair. Echt veel moeite om die kloof te overbruggen, doen ze overigens niet. Alleen Meinhard (Meinhard Neumann) toont oprechte nieuwsgierigheid. Hij zoekt toenadering en sluit vriendschap met Adrian (Syuleyman Alilov Letifov). Er ontstaat een band tussen hen die echter niet direct op begrip kan rekenen.
De titel van Valeska Grisebachs derde speelfilm is geen loze knipoog. Western roept onvermijdelijk beelden op van stoffige vlaktes, getaande zwijgzame revolverhelden, briesende paarden en sluimerende conflicten. Ook hier zijn die echo’s voelbaar. Wanneer Meinhard een wild paard temt, of wanneer spanningen oplopen tussen de ‘oorspronkelijke’ bewoners en de technisch superieure nieuwkomers, lijkt het klassieke genre nooit veraf. Ook het landschap speelt mee: droog, onherbergzaam en getekend door een permanent tekort aan water, maar ook aan wederzijds begrip.
Toch weigert Western zich netjes in dat genre te laten onderbrengen. Niet uit onwil, maar omdat de Duitse scenariste/cineaste Grisebach zich nauwelijks lijkt te bekommeren om etiketten. Haar achtergrond in het documentairegenre – waarin ze eerder al indruk maakte met In der Wüste Gobi – is duidelijk voelbaar. Ze kiest opnieuw voor grotendeels onervaren acteurs, een risico dat hier wonderwel rendeert. Of het nu gaat om de arbeiders die klagen en dollen, of om de lokale bewoners die de Duitse aanwezigheid met argwaan bekijken: alles ademt authenticiteit. Je kijkt niet zozeer naar een fictiefilm, maar naar een wereld die zich ogenschijnlijk vanzelf ontvouwt.
Die indruk wordt versterkt door Grisebachs losse omgang met dramaturgie. Er is wel degelijk evolutie want de spanningen tussen Duitsers en Bulgaren laaien telkens iets feller op, terwijl de band tussen Meinhard en Adrian verdiept. Een klassieke spanningsboog blijft echter uit. Wie mikt op een cathartische ontlading, komt bedrogen uit. Zelfs de vraag of Meinhard als held kan worden gezien, blijft nadrukkelijk onbeantwoord, zeker in contrast met zijn landgenoten die weinig respect tonen voor de lokale verhoudingen.
Het resultaat is een hybride film: deels dorpsportret, deels reflectie over culturele frictie en toenadering. Dat de Bulgaarse dialogen ondertiteld zijn, neemt misschien een fractie van de vervreemding weg, doch het gevoel om samen met Meinhard een onbekende wereld binnen te stappen, had nog sterker kunnen zijn. Maar ook zo blijft Western een intrigerende ervaring. Zonder grote plotwendingen, maar rijk aan observaties en nuances.
Grisebach verplaatst de western niet naar Amerika, maar naar een vergeten stukje Europa. Wat ze daar vindt, is een landschap en een gemeenschap waarin oude spanningen en hedendaagse vragen samenkomen. Het resultaat is tegelijk archaïsch en verrassend actueel: een stille, maar indringende oproep tot openheid tegenover de ander waar die zich ook bevindt.
Genre: drama
Jaar: 2017
Regisseur: Valeska Grisebach
Cast: Meinhard Neumann, Syuleyman Alilov Letifov, Reinhardt Wetrek, Veneta Fragnova
Land: Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk
Speelduur: 121 minuten
