Het leven van de dertienjarige Christiane F. (Natja Brunkhorst) is allesbehalve rooskleurig. Met haar vader heeft ze geen contact meer en haar moeder (Christiane Lechle), die inmiddels samenwoont met een nieuwe partner, heeft nauwelijks tijd voor haar. Ze wonen in een verloederde woonwijk in Berlin-Gropiusstadt.
Pas wanneer Christiane Kessi (Daniela Jaeger) leert kennen en samen met haar en haar vrienden rondhangt in de discotheek Sound, lijkt ze opnieuw plezier in het leven te krijgen. Daar ontmoet ze ook Detlef (Thomas Haustein) en komt ze voor het eerst in aanraking met drugs. In de overtuiging dat ze de situatie onder controle zal houden, probeert ze zelf ook de impact van heroïne uit. Maar ze vergist zich. Al snel raken zij en haar vrienden verslaafd en moeten ze zich prostitueren om hun verslaving te kunnen bekostigen.
Toen Christiane F.: Wir Kinder vom Bahnhof Zoo vijfenveertig jaar geleden in de bioscoop verscheen, schokte dit rauw sociaal-psychologisch drama een groot publiek. Het verhaal was toen al bekend, want het gelijknamige boek van Kai Hermann en Horst Rieck, dat eind jaren zeventig was verschenen, was een enorme bestseller.
De twee journalisten beschreven daarin hoe de jonge Christiane Felscherinow in een neerwaarts spiraal van drugsverslaving en prostitutie terechtkwam. Het boek, gebaseerd op bandopnames en uitgebreid onderzoek en aanvankelijk gepubliceerd als feuilleton in het tijdschrift Stern, bood tegelijk een onthullend beeld van de jeugdcultuur en de drugsscene rond het Berlijnse station Bahnhof Zoo.
Toch is het iets heel anders om zulke verhalen te lezen dan ze op groot scherm te zien. Sommige scènes uit Christiane F. zullen een hedendaags publiek misschien minder choqueren dan destijds, omdat films tegenwoordig vaak explicieter zijn. Maar gemakkelijk om naar te kijken, zijn ze nog steeds niet.
Vooral de scènes waarin Christiane en Detlef een abrupte ontwenningskuur (Cold turkey) proberen te doorstaan en zich kronkelend van de pijn over de grond werpen, zijn bijzonder aangrijpend. Regisseur Ulrich Edel schuwt de harde werkelijkheid helemaal niet. De grauwe, vuile omgeving weerspiegelt de geestelijke leegte en uitzichtloosheid van de verwaarloosde jongeren die steeds verder afglijden.
Het portret is op zijn sterkst wanneer hij bijna documentair aanvoelt en de kijker het gevoel krijgt zich daadwerkelijk tussen de jongeren te bevinden. Dat werkt echter niet altijd even goed. Edel werkte grotendeels met niet-professionele acteurs, wat de authenticiteit soms versterkt, maar op andere momenten juist leidt tot houterig acteerspel. Vooral in emotionele scènes ontbreekt het geregeld aan overtuigingskracht. Dat iemand hard schreeuwt, maakt een scène nog niet geloofwaardig. Ook de soms stroeve dialogen, die weliswaar realistisch zijn bedoeld, komen niet altijd natuurlijk over.
Daarnaast heeft de filmmaker noodgedwongen veel moeten weglaten uit het boek. De familiale achtergrond van Christiane wordt slechts summier behandeld en ook over de andere jongeren komt de kijker weinig te weten. Daardoor verloopt Christiane’s ontwikkeling van een ogenschijnlijk gewoon meisje naar een heroïneverslaafde prostituee, ondanks de speelduur van ruim twee uur, opvallend snel. Dat maakt het moeilijk om echt met haar mee te leven. In plaats van diep in haar innerlijke wereld te duiken en te tonen hoe het zover kon komen, kiest de prent vooral voor een observerende aanpak. De beelden zijn onverbloemd, maar blijven tegelijk op afstand en geven weinig inzicht in de gevoelens en drijfveren van de hoofdfiguur.
Ondanks deze oppervlakkigheid en het gebruik van enkele clichés blijft Christiane F. een indrukwekkend en nog altijd relevant drama. De film laat op aangrijpende wijze zien hoe verwaarloosde jongeren in een uitzichtloze situatie terechtkomen en nauwelijks nog een uitweg vinden.
Tegelijk vormt hij een interessant tegengewicht voor modernere films over drugsverslaving. Die zijn momenteel technisch verfijnder en psychologisch genuanceerder, maar missen de rauwe, compromisloze sfeer van deze Duitse klassieker. Bovendien ontbreekt hier een liefdevolle familie die de verslaafde probeert te redden. De personages staan er helemaal alleen voor, verloren in een wereld die zich eenvoudigweg niet om hen bekommert. Vaak de meedogenloze realiteit, spijtig genoeg.
Volledigheidshalve moeten we de betrokkenheid van David Bowie bij Christiane F.: Wir Kinder vom Bahnhof Zoo zeker vermelden want hij speelde een cruciale, iconische rol in deze Duitse cultfilm. Hij vormde de muzikale en thematische rode draad van het tragische verhaal. In het echte leven van Christiane Felscherinow was Bowie haar absolute idool. Het was trouwens tijdens een echt concert van Bowie in Berlijn, zijn Isolar-tour in 1976, dat de jonge Christiane voor het eerst in aanraking kwam met heroïne.
Om deze bikkelharde realiteit te vangen, stemde Bowie ermee in om als zichzelf te verschijnen in de prent. In een van de meest memorabele scènes bezoekt de groep tieners zijn concert. Een trivia hierover: hoewel de scène zich afspeelt in Berlijn, kon Bowie destijds niet naar Duitsland reizen omdat hij avond aan avond op Broadway speelde in het toneelstuk The Elephant Man. Regisseur Uli Edel vloog daarom naar New York en filmde Bowie’s optreden in de Hurrah-club in oktober 1980. Dit werd later gemonteerd met beelden van een Duits publiek.
Tijdens de concertscène zingt Bowie het nummer Station to Station. Deze titel verwijst direct naar het treinstation Bahnhof Zoo, de Berlijnse plek waar de verslaafde jongeren samenkwamen en zich prostitueerden. Bowie stelde bovendien een groot deel van de filmsoundtrack samen. De muziek bestaat hoofdzakelijk uit nummers die hij opnam tijdens zijn beroemde Berlijnse Trilogie (Low, Heroes en Lodger).
De melancholische en naargeestige elektronische synthesizerklanken (vaak in samenwerking met Brian Eno) gaven trouwens perfect de kille, uitzichtloze sfeer van het toenmalige West-Berlijn weer. Bowie’s medewerking zorgde ervoor dat de film direct internationale bekendheid kreeg en hielp de zware thematiek bespreekbaar te maken onder een groot, jong publiek.
Genre: drama, biografisch, drugs, psychologisch
Jaar: 1981
Regisseur: Uli Edel
Cast: Natja Brunckhorst, Thomas Haustein, Christiane Lechle, Daniela Jaeger, Jens Kuphal, David Bowie
Land: Duitsland
Speelduur: 138 minuten
