Waar ook maar een mooie vrouw te vinden is, daar is Fanfan (Gérard Philipe) nooit ver weg. Hij spitst dan ook zijn oren wanneer de waarzegster Adeline (Gina Lollobrigida) hem voorspelt dat hij ooit zal trouwen met de dochter van koning Lodewijk XV (Marcel Herrand).
Wat hij echter niet weet, is dat dit slechts een list is om hem ertoe te bewegen dienst te nemen in het regiment van Adeline’s vader (Nerio Bernardi). De mooie bedriegster heeft dezelfde truc al bij talloze andere mannen toegepast. Zelfs nadat Adeline haar bedrog bekent, blijft Fanfan ervan overtuigd dat hij de prinses zal huwen. Wanneer zij tijdens een reis worden aangevallen door een bende struikrovers en Fanfan hen in zijn eentje weet te verjagen, lijkt zijn droom plotseling verrassend dichtbij te komen.
Het mantel-en-degengenre is tegenwoordig helaas grotendeels in de vergetelheid geraakt. Af en toe verschijnt er nog wel een goedkope productie waarin zwaardvechters hun eer verdedigen, maar zulke films zijn zeldzaam geworden. Hollywood toont er, met uitzondering van Pirates of the Caribbean, nauwelijks nog belangstelling voor. Toch bezit het genre nog altijd een grote amusementswaarde, mits het goed wordt uitgevoerd. Bovendien is het veelzijdiger dan vaak wordt gedacht. Er bestaan ernstige en tragische voorbeelden, films die draaien om exotische avonturen en heldhaftige ondernemingen. En dan is er natuurlijk de Franse klassieker Fanfan la Tulipe, waarin alles met een flinke dosis humor wordt benaderd.
Dat neemt niet weg dat dit Frans periodedrama uit 1952 ook serieuze onderwerpen aansnijdt. Zo begint het verhaal ermee dat een jonge boerendochter door Fanfan is verleid en daardoor volgens de normen van die tijd haar eer en huwelijkswaarde heeft verloren. Het verhaal speelt zich bovendien af tijdens de Zevenjarige Oorlog, die talloze mensenlevens heeft geëist. Later komen ook executies en seksuele intimidatie aan bod. Vooral dat laatste is in het huidige #MeToo-tijdperk moeilijker te plaatsen. Verkrachting en komedie vormen nu eenmaal geen gelukkige combinatie. Zoals te verwachten valt, is deze swashbuckler na bijna vijdenzeventig jaar op sommige punten duidelijk gedateerd. Niet alles wat destijds een groot publiek wist te vermaken, werkt vandaag nog even goed.
Ook de gevechtsscènes ogen inmiddels verouderd. Ze missen de snelheid, acrobatiek en intensiteit die latere avonturenfilms kenmerken. Zelfs de kracht van de zwaardgevechten blijft beperkt, waardoor ze soms eerder doen denken aan een speels duel tussen schooljongens. Dat heeft ergens ook zijn charme, zeker omdat Fanfan la Tulipe in de eerste plaats draait om de personages en hun onderlinge relaties. Toch zullen de actiescènes de huidge kijkers waarschijnlijk minder aanspreken. Zelfs de gevechten op grote hoogte, die destijds voor extra spanning moesten zorgen, maken tegenwoordig minder of geen indruk.
Gelukkig zijn andere kwaliteiten veel beter overeind gebleven. Zo beschikt hoofdrolspeler Gérard Philipe over een uitzonderlijk charisma. De acteur, die al op 36-jarige leeftijd overleed, brengt een speelse lichtheid in het verhaal die zelfs de donkerste momenten doet oplichten. Zijn ondeugende glimlach is ontwapenend en verklaart moeiteloos waarom vrijwel iedereen in de film voor hem valt. Dat gaat echter enigszins ten koste van de overige acteurs, die in deze bijna eenmansshow grotendeels naar de achtergrond verdwijnen. Alleen Gina Lollobrigida weet als sluwe en sensuele pseudo-waarzegster voldoende tegenwicht te bieden. Ze houdt de vrouwelijke verleider Fanfan geregeld in bedwang, al bezwijkt uiteindelijk ook zij voor zijn charme.
Hoewel de romantische verhaallijn nu anno 2026 nog weinig overtuigend overkomt, blijft de humor verrassend effectief. Natuurlijk zijn veel grappen uitgesproken luchtig en soms zelfs ronduit flauw, vooral de visuele gags. Regisseur Christian-Jaque had ook nooit de ambitie een diepzinnige film te maken want zijn hoofd met deze prent was doel was puur vermaak. Toch is de manier waarop hij de spot drijft met het leger en het koninklijk hof nog altijd goed voor een glimlach.
Vooral naar het einde toe bevat deze degen-romcom enkele heerlijk absurde scènes waarin de ijdelheid van de machthebbers op komische wijze wordt ontmaskerd. Ondanks de onvermijdelijke ouderdomskwaaltjes blijft Fanfan la Tulipe daardoor een aangename avonturenkomedie die nog steeds garant staat voor een dik anderhalf uur ontspannen kijkplezier en een nostalgische reis naar een vervlogen filmperiode.
Fanfan la Tulipe die werd bekroond met de Zilveren Beer op de Berlinale en in Cannes voor de categorie Beste Regisseur, is al bij al een onderhoudend mantel-en-degenavontuur rond een charmante rokkenjager die ervan droomt met de dochter van de koning te trouwen en daarom dienst neemt in het leger. Niet alle onderdelen hebben de tand des tijds even goed doorstaan – vooral de actiescènes ogen inmiddels gedateerd – maar dankzij de humor en de onweerstaanbare uitstraling van Gérard Philipe blijft de film ook vandaag eigenlijk nog bijzonder vermakelijk.
Genre: avontuur, komedie, romantiek, mantel-en-degen
Jaar: 1952
Regisseur: Christian-Jaque
Cast: Gérard Philipe, Gina Lollobrigida, Marcel Herrand, Olivier Hussenot, Nerio Bernardi
Land: Frankrijk, Italië
Speelduur: 102 minuten
