Rustiger aan doen? Daar wil Corey (Alain Delon) niets van weten. Hij is weliswaar pas vrijgelaten uit de gevangenis wegens goed gedrag, maar dat betekent niet dat hij zich voortaan braaf aan de wet zal houden. Integendeel: hij plant al meteen zijn volgende slag. Een inbraak in een chique juwelierszaak moet hem een rijk man maken. Daarbij krijgt hij hulp van de gangster Vogel (Gian Maria Volontè) en Jansen (Yves Montand), een ex-politieagent en scherpschutter met een voorliefde voor alcohol. Wat ze echter niet beseffen, is dat commissaris Mattei (Bourvil) hen al op het spoor is en er alles aan doet om de voortvluchtige Vogel te arresteren.
Hoewel Jean-Pierre Melville natuurlijk ook andere films maakte en zich aan verschillende genres waagde, wordt hij vooral geassocieerd met zijn gangsterfilms. Van Bob Le Flambeur (1956), waarin een mislukte crimineel een casino wil overvallen, tot Un Flic (1972), waarin een politiecommissaris jacht maakt op een nachtclubeigenaar die overvallen pleegt: de Franse regisseur liet een indrukwekkende reeks spannende en memorabele misdaadfilms na. Zijn absolute meesterwerk is echter zonder twijfel Le Cercle Rouge (1970), destijds een groot bioscoopsucces en vandaag beschouwd als een van de grote klassiekers van de misdaad- en thrillercinema.
Daarbij roept Le Cercle Rouge herinneringen op aan het eerdere Bob Le Flambeur, waarmee Melville voor het eerst de onderwereld verkende. In beide films volgen we drie mannen die een grote overval voorbereiden, terwijl een politieagent hen op de hielen zit, zonder dat zij zich daarvan bewust zijn. Beide films dragen bovendien een fatalistische ondertoon in zich. Anders dan Bob is Corey geen man die door pech of wanhoop tot een overval wordt gedreven. Toch valt op hoe sterk het verhaal door toevalligheden wordt gestuurd. Of het nu gaat om het ontstaan van het plan, gebaseerd op een idee van iemand anders, of om de eerste ontmoeting tussen Corey en Vogel: alles had evengoed heel anders kunnen verlopen. Tot het einde blijven de drie mannen nooit echt meester over hun eigen lot.
Daartegenover staat het minutieuze plan waarmee het trio het fortuin uit de juwelierszaak wil buitmaken. Melville neemt uitgebreid de tijd voor de voorbereiding. Zoals gebruikelijk in heistprenten draait het eerst om het verzamelen van de juiste medeplichtigen en het zorgvuldig organiseren van de overval. Het hoogtepunt van Le Cercle Rouge is vervolgens de exact zevenentwintig minuten durende inbraakscène, volledig zonder dialogen, wat doet denken aan Du Rififi Chez Les Hommes, waarvan de legendarische kraakscène nog steeds beroemd is. Ook verder is dit geen uitgesproken praatgrage noir. Het noodzakelijke wordt snel gezegd, al de rest vertelt Melville puur via beelden. Actiescènes zijn schaars.
De spanning ontstaat vooral doordat het net zich steeds strakker rond de drie sluit. Commissaris Mattei, de vierde hoofdfiguur, heeft het spoor van de inbrekers opgepikt. De vraag wordt dan: wie zal uiteindelijk sneller zijn: de criminelen of de politieagent? Anders dan veel hedendaagse crimes, die misdadigers graag verheerlijken door hen tegenover nog grotere criminelen te plaatsen, zou niemand Corey, Vogel en Jansen echte helden noemen. Maar ook zuivere schurken zijn ze niet. “Alle mensen zijn schuldig”, zegt de politiechef ergens tegen zijn ondergeschikte.
Daarmee kondigt hij de morele ambiguïteit aan die de hele film doordringt. Dat maakt ook dat tot het einde onzeker blijft hoe alles zal aflopen, wie uiteindelijk aan het langste eind trekt en zelfs of er überhaupt winnaars zullen zijn.
Passend bij het sombere verhaal wordt alles weergegeven in donkere, vaak kille beelden. Hoewel de prent niet in zwart-wit werd gedraaid, creëren de vale kleuren een sfeer die sterk doet denken aan de klassieke film noir. Daarmee deelt Le Cercle Rouge ook het gevoel van morele duisternis, soberheid en afstandelijkheid. De acteurs spelen ingetogen, geven slechts beperkte inkijk in de motieven van hun personages en blijven – mede door de spaarzame dialogen – vreemden die je als kijker vanop afstand observeert.
Ook vandaag blijft de Le Cercle Rouge bijzonder indrukwekkend, op voorwaarde dat men zich openstelt voor deze rustige vertelstijl, die in dit soort verhalen zeldzaam geworden is. Hier geen groots spektakel, maar een gestage opbouw naar iets onvermijdelijks, terwijl je diep vanbinnen al aanvoelt dat dit nooit goed kan aflopen.
Le Cercle Rouge is een van de grote klassiekers van de gangsterfilm: het verhaal van drie mannen die een juwelier willen beroven en een politieagent die hen opjaagt. De ingetogen, vaak woordeloze stijl, de kille sfeer en het fatalisme maken de prent nog altijd bijzonder krachtig. In deze wereld bestaat geen duidelijke scheiding meer tussen goed en kwaad.
Genre: drama, misdaad, heist
Jaar: 1970
Regisseur: Jean-Pierre Melville
Cast: Alain Delon, Bourvil, Yves Montand, Gian Maria Volentè, François Périer
Land: Frankrijk, Italë
Speelduur: 140 minuten
