Mar de Rosas is allesbehalve een bed van rozen. Uiteraard is die titel een ironische verwijzing naar de hysterie die de film doordrenkt. En juist die heftige emotionaliteit, is de grootste kwaliteit van deze donkere Braziliaanse komedie. Mar de Rosas, de titel is een knipoog naar het gelijknamig lied van de bekende Braziliaanse band The Fervers uit 1971, vertelt het verhaal van Felicidade – over ironische naamkeuze gesproken – die samen met haar dochter Betinha uit Rio de Janeiro vlucht nadat ze haar echtgenoot in de badkamer van een hotel met een scheermes heeft aangevallen en hem mogelijk heeft gedood.
Vanaf dat moment wordt de film van de in 1943 São Paulo geboren Ana Carolina, een opeenvolging van acties en performances vol onbalans en nervositeit, vaak zonder duidelijke betekenis – of juist wel? – over het vastlopen van relaties en dan in het bijzonder tussen vrouwen onderling.
Interessant is de manier waarop de prent zichzelf voortdurend opnieuw uitvindt. Hij begint als één film, verandert vervolgens in iets anders en is tegen het einde alweer een geheel nieuw werk. Dat is allemaal te danken aan de uitstekende regie. De dialogen buitelen over elkaar heen en veroorzaken een zekere doelbewuste beklemming. Samen met het uitstekende gebruik van de ruimte en de sterk theatrale enscenering creëert dit de sfeer van wat we te zien krijgen. Het verlangen naar anarchie tegenover een systeem van collectieve ontevredenheid en grote onderdrukking is duidelijk voelbaar, zeker niet onbelangrijk, want Mar de Rosas werd gerealiseerd tijdens de Braziliaanse militaire dictatuur onder leiding van generaal rn president-dictator Ernesto Geisel.
Vanuit dat uitgangspunt valt op dat het grootste deel van dit drama zich afspeelt in afgesloten ruimtes. Dat beperkt de bewegingsvrijheid van Felicidade en roept, te midden van zoveel verwarring en tegenstrijdige gevoelens, een claustrofobisch gevoel op. Bovendien wordt ze voortdurend geconfronteerd met de last om voor haar weinig liefdevolle dochter te zorgen. Betinha, briljant vertolkt door Cristina Pereira, die zich bovendien gedraagt op een manier die niet overeenkomt met haar schijnbare leeftijd, waardoor ze alleen maar irritanter wordt.
Dit chaotische en licht ontvlambare personage vormt de ziel van de film. Betinha staat lijnrecht tegenover Felicidade: de jonge vrouw is onbeschoft, maar tegelijk vrij en totaal ongeïnteresseerd in wat anderen van haar denken. Haar moeder daarentegen verbergt haar gevoelens en is duidelijk een onderdrukt persoon, zoals al blijkt uit de openingsscène met haar echtgenoot.
De gewronge relatie tussen moeder en dochter, die een scherpe en bijzonder intelligente generatiekloof blootlegt, wordt treffend verbeeld in de emblematische scène waarin Betinha haar moeder opsluit in een kamer en een vrachtwagen vol aarde laat aanrukken om de kamer ermee te vullen, waardoor haar moeder bijna wordt bedolven. Betinha’s houding verstikt niet alleen haar moeder, maar ook iedereen die probeert mee te gaan met de stroom.
De scènes zijn chaotisch, de personages hysterisch, maar de film zelf is dat niet. De camerastanden en dito bewegingen zijn zorgvuldig gecomponeerd en uitstekend uitgevoerd. Ze fungeren als waarnemers van deze werkelijkheid: soms komen ze dichterbij, soms nemen ze afstand, maar ze grijpen nooit in. Het geheel doet bijna denken aan een theaterstuk omdat de acteurs binnen het beeld opvallend veel vrijheid krijgen in hun bewegingen en gebaren.
Mar de Rosas is een analytisch portret dat zo waarachtig is in zijn emoties dat hij bijna surrealistisch wordt. Niet alles is noodzakelijkerwijs extern geloofwaardig, maar binnen de logica die de film hanteert, klopt het allemaal. De personages zijn bijna terroristen, maar hun dialogen zijn bewust provocerend en kritisch.
De vrouwen in Mar de Rosas zijn voortdurend uitgeput of ontevreden over hun leven en/of hun partners. Ze worden voortdurend aan banden gelegd, geconfronteerd en beledigd. Maar dat geldt niet voor de vrijgevochten Betinha. Zij trekt zich nergens iets van aan en lijkt er zelfs plezier in te hebben.
Het fantastische en het humoristische – waarbij de humor vooral functioneert als een soort ‘lachen om niet te huilen’, heeft een merkwaardig en onmiddellijk effect zeker door de satirische ondersteuning van Stevie Wonders song Isn’t she Lovely . Uiteindelijk moet het een bijzonder plezierig geweest zijn op de filmset met zo’n ensemble uiterst getalenteerde acteurs en een crew vol energie en enthousiasme om op een lichte, onbevangen manier kwaliteitsvolle cinema te maken. Die energie spat trouwens anderhalf uur duidelijk van het scherm.
Genre: komedie, drama, donkere humor
Jaar: 1978
Regisseur: Ana Carolina
Cast: Norma Bengell, Cristina Pereira, Otávio Augusto, Myriam Muniz, Ary Fontoura
Land: Brazilië
Speelduur: 91minuten
Mar De Rosas
