Sinds de Griekse filmmaker Yorgos Lanthimos (The Lobster, The Killing of a Sacred Deer) met zijn wervelend subversieve en bijtend ironische The Favourite waarin twee slinkse hofdames vechten om de gunsten van hun grillige en immer twijfelende Britse koningin, een eigenzinnige draai heeft gegeven aan het stoffige waarmerk dat aan het Britse kostuumdrama plakt, staat de publieke reputatie van de klassieke historische film flink op de helling. Cineaste Josie Rourke is niet van gisteren en kiepert in Mary Queen of Scots de clichés van het genre bewust overboord en belicht het – ondertussen gekende – verhaal van de befaamde Schotse koningin vanuit een origineel feministisch perspectief.
Mary Stuart, beter bekend als Mary Queen of Scots, huwde op haar vijftiende met de dauphin Frans II waardoor ze koningin werd van Frankrijk. Ze had een hechte en idyllische relatie met haar echtgenoot. Het jonge stel leefde in luxe en weelde. Als piepjonge Reine de France wijdde ze zich energiek aan dansen en de jacht. Een dikke twee jaar later overlijdt haar echtgenoot totaal onverwacht aan een oorontsteking. De film begint wanneer de intrieste weduwe terugkeert naar haar geboorteland Schotland om er vastberaden de troon op te eisen waar ze door haar afkomst recht op heeft als enige wettige dochter van Maria van Guise en Jacobus V, de toenmalige koning van Schotland. Haar broer zwaait er op dat moment de scepter en Mary is niet zinnens om direct een nieuw huwelijk aan te gaan.
De regerende protestanten zijn niet bepaald in hun nopjes met de terugkeer van de vastberaden katholieke Mary. In één adem eist ze van Elizabeth I, de eigenzinnige protestantse vorstin van Engeland en Ierland, om aangesteld te worden als haar troonopvolgster. Ofschoon beide stoere madammen aan de macht zijn, blijken hun respectieve adviseurs alles in handen te hebben. Hoewel Mary aanvankelijk een irenische hand naar Elizabeth uitsteekt in de hoop in vrede met elkaar te kunnen omgaan, denkt men daar in Londen helemaal anders over. Op de koop toe probeert Elizabeth haar rivaal te paaien door een potentiële huwelijkskandidaat naar Londen te sturen. Door de complexe listen en doordachte manipulaties van hun adellijke entourages worden de queens meer en meer uit elkaar gedreven. Bovendien steken de complotterende magnaten het vuur aan de lont van de legendarische onderlinge bikkelharde strijd die – gelet de context – uiteraard bol staat van verborgen agenda’s en politieke intriges van onbetrouwbare, samenzwerende en machtswellustige mannen.
De tweekamp breekt in al zijn hevig- en schranderheid los. De beide charismatische monarchen blijken aan elkaar gewaagd, maar zoals de openingsscène van de film pertinent duidt, is het de intelligente Mary met haar rood-gouden haar en porseleinen huid die het pleit uiteindelijk verliest en op 8 februari 1587 letterlijk een kopje kleiner wordt gemaakt.
Het is niet de eerste keer dat filmregisseurs zich buigen over de turbulente levens van de verbeten koninginnen Mary (1542-1567) en Elizabeth I (1533-1603) en hun historische krachtmeting. Zo kroop Katharine Hepburn in 1936 al in de koninklijke gewaden van de roodharige en legendarische Schotse in Mary of Scotland, in een regie van John Ford en Leslie Goodwins (die om wie weet welke reden niet wordt vermeld in de credits). In 1971 waren het filmdiva’s Vanessa Redgrave en Glenda Jackson die met getrokken degens tegenover elkaar stonden in Charles Jarrotts Mary, Queen of Scots. Dit sterk epos verzamelde maar liefst vijf Oscar- en vijf Golden Globenominaties. In Mary, Queen of Scots uit 2013 werd de minder bekende televisie-actrice Camille Rutherford in de flamboyante garderobe van de Schotse vorstin gehesen door filmmaker Thomas Imbach.
Josie Rourke’s versie van Mary Queen of Scots vertelt dus niets nieuw, maar is wel een heel degelijk vormgegeven historisch kostuumdrama gebaseerd op de biografie Queen of Scots: the True Life of Mary Stuart van historicus John Guy en bewerkt door House of Cards-scenarist Beau Willimon. Hij frist beslist op pientere wijze het oerklassieke vete-verhaal op aan de hand van actueel aanvoelende feministische statements. Enerzijds legt Willimon het accent op de enorme verschillen tussen beide stoere vrouwen en onderstreept anderzijds hun lotsbinding en vergelijkbare uitzonderingspositie waardoor de twee roemruchte vorstinnen van vlees en bloed worden die de kijker beslist intrigeren.
De Londense theaterregisseuse Josie Rourke die met Mary Queen of Scots het filmwereldje instapt, mag de jonge Amerikaanse Saoirse Ronan (Lady Bird) en de Australische Margot Robbie op haar blote knieën danken voor hun briljante acteerprestaties. Hun consistent volgehouden spel leidt uiteindelijk naar een overweldigende climax wanneer de illustere dames elkaar (eindelijk) ontmoeten. Alleen jammer dat deze apotheose historisch niet correct is waardoor geschiedkundige filmliefhebbers flink bij de neus worden genomen.
Wel een stevig applaus voor de mooie cinematografie van John Mathieson (The Phantom of the Opera), de muziek van de Duits-Britse post-minimalistische componist Max Richter en de teams die instonden voor de opvallende make-up (die bombastische en bijna clowneske look van Elizabeth!) en de flamboyante kostuums. Mary Queen of Scots is een interessante koninklijke biopic, maar moet op alle vlakken de duimen leggen voor het veel sterkere The Favourite. De respectieve Oscar-nominaties spraken trouwens boekdelen: tien (The Favourite) tegen twee (Mary Queen of Scots), een vorstelijk verschil al werd uiteindelijk enkel The Favourite bekroond met één Oscar (Olivia Colman als beste vrouwelijke actrice voor haar sublieme vertolking als de labiele queen Anne).
GENRE: historisch, drama
JAAR: 2018
REGISSEUR: Josie Rourke
CAST: Saoirse Ronan, Margot Robbie, Jack Lowden, David Tennant, Guy Pearce
LAND : UK, USA, CHINA
