Nederlands Silent Film Festival 2027 staat in het teken van de revolutionaire kracht van stille film
Van 8 tot en met 10 januari 2027 vindt de tiende editie van het Nederlands Silent Film Festival (NSFF) plaats in Natlab Eindhoven. Tijdens deze feestelijke jubileumeditie staat het overkoepelende thema ‘Revolutionaire cinema’ centraal. Het festival laat zien hoe stille film niet alleen vernieuwde wat cinema kon zijn, maar ook een belangrijke rol speelde in maatschappelijke, politieke en culturele veranderingen.
Filmmakers gebruikten het nieuwe medium om te experimenteren met beeldtaal en verteltechnieken, maar ook om onderwerpen als oorlog, emancipatie, homoseksualiteit, racisme, vrouwenrechten en politieke onderdrukking aan de orde te stellen. Het festival laat zien hoeveel van die thema’s nog altijd verrassend actueel zijn.
Van filmische revolutie tot maatschappelijke verandering
Een van de centrale films van het festival is Sunrise: A Song of Two Humans van F.W. Murnau, een van de meest invloedrijke stille films uit de filmgeschiedenis. De film is een schoolvoorbeeld van de revolutionaire mogelijkheden van cinema: camerabewegingen, montage, decor en beeldcompositie worden ingezet om een verhaal vrijwel volledig visueel te vertellen.
De film werd in 2026 opnieuw gerestaureerd en krijgt tijdens het festival een bijzondere vertoning ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum. Daarmee biedt het Nederlands Silent Film Festival het publiek de mogelijkheid deze mijlpaal uit de filmgeschiedenis opnieuw op groot doek te ervaren. Daarnaast is er eerder die dag een extra voorstelling met de Nederlandse versie van deze film, waar een uniek verhaal aan vastzit. Daarbij worden exclusieve ‘outtakes’ van het origineel vertoond.
Ook The Dumb Girl of Portici laat zien hoe film, kunst en politieke geschiedenis met elkaar verweven kunnen raken. De film is gebaseerd op de Franse opera La Muette de Portici, waarvan de opvoering in Brussel in 1830 een belangrijke rol speelde bij het ontstaan van de Belgische Revolutie. De verfilming was bovendien een van de grootste en duurste filmproducties van haar tijd.
Cinema als protest
Dat stille film ook letterlijk een vorm van activisme kon zijn, wordt duidelijk met Anders als die Andern (1919). Deze Duitse film geldt als de oudste bewaard gebleven film die homoseksualiteit expliciet en positief centraal stelt. De film werd gemaakt als pleidooi tegen de vervolging van homoseksuele mannen en werd na de machtsgreep van de nazi’s grotendeels vernietigd. De film is daarmee niet alleen een belangrijk filmhistorisch document, maar ook een tastbare herinnering aan de manier waarop cinema een stem kan geven aan gemarginaliseerde groepen.
Ook het programma rond Paul Robeson verbindt film met maatschappelijke strijd. Robeson was een internationaal bekende zanger, acteur en activist die zich inzette voor de rechten van zwarte Amerikanen en tegen racisme en kolonialisme. Het festival vertoont de film Borderline (1930), over een interraciale liefdesdriehoek, die zowel vormelijke als inhoudelijke grenzen verlegde.
Vrouwen achter en voor de camera
Met Pandora’s Box krijgt het festival een iconische afsluiting. Louise Brooks groeide met haar rol als Lulu uit tot een van de meest herkenbare gezichten van de stille film. De film, gebaseerd op toneelwerk van Frank Wedekind, veroorzaakte destijds controverse door zijn vrijgevochten vrouwelijke hoofdpersoon en de seksuele en lesbische thematiek.
De film biedt bovendien aanleiding om stil te staan bij de geschiedenis van vrouwelijke filmprofessionals en filmdistributie. De Nederlandse distributeur Cinemien, opgericht in 1975 als feministisch filmdistributiecollectief, speelde een belangrijke rol bij het zichtbaar maken van films van en over vrouwen in Nederland. Hierbij deden ze ook onderzoek naar de allereerste vrouwelijke filmmakers en filmsterren. Het festival verbindt de film daarom aan de bredere geschiedenis van vrouwelijke pioniers binnen de filmwereld.
Oorlog door de ogen van de komedie
Ook humor kan revolutionair zijn. Een van de blikvangers van het festival is The General van Buster Keaton. Hoewel deze avontuurlijke slapstickklassieker bij de release weinig succesvol was, wordt de film tegenwoordig beschouwd als een van de beste films aller tijden.
Oekraïne: cinema als cultureel geheugen
Een speciaal programma richt de blik op Oekraïne. Met In Spring (1929), een documentaire die het leven en de cultuur rond Kyiv vastlegt, wordt een beeld zichtbaar van Oekraïne vóór de grote sovjetonderdrukking van de jaren dertig. De film is daarmee van grote waarde als cultureel en historisch document.
Daarnaast wordt de Oekraïense jeugdfilm Robinson on His Own vertoond. De film laat zien hoe cinema ingezet werd als propagandamiddel, onder meer om kinderen ideologisch te vormen. Tegelijkertijd laat de film zien hoe cultuur en literatuur binnen een ideologisch systeem konden worden omgevormd en vervolgens alsnog aan censuur onderworpen konden worden.
De recente restauratie van de film maakt een nieuwe kennismaking mogelijk. Met dit programma wil het festival bovendien ruimte bieden aan de Oekraïense gemeenschap in Nederland en een brug slaan tussen filmhistorie en de actualiteit.
Wat als de film verdwenen is?
Niet alle stille films hebben de tand des tijds doorstaan. Een bijzonder programma gecureerd door pianist Meg Morley en filmwetenschapper Kate Saccone onderzoekt daarom een andere vraag: hoe vertoon je een stille film die niet meer bestaat?
Aan de hand van bewaard gebleven foto’s, affiches, scripts, beschrijvingen en andere overgebleven sporen worden verloren films opnieuw tot leven gewekt. Met livemuziek, beeld en gesproken tekst ontstaat in de zaal een nieuwe vorm van filmbeleving. Het publiek ziet niet de oorspronkelijke film, maar wordt uitgenodigd om samen te reconstrueren wat er ooit geweest is.
