De naam Emmanuel Marre doet misschien niet meteen een belletje rinkelen, want tot vandaag had deze Brusselse regisseur slechts één langspeelfilm op zijn palmares staan, maar wat voor één: in 2021 verraste hij het filmminnend publiek met het ijzersterke Rien à foutre waarin het portret geschetst wordt van een jonge beginnende airhostess die af te rekenen krijgt met de willekeur van low-cost maatschappijen. Vijf jaar later, nadat hij diep in de analen van zijn familiegeschiedenis had gegraven, levert Emmanuel Marre ons opnieuw een filmpareltje af met Notre Salut (in het Engels passend vertaald als A Man of his Time, een omschrijving die klinkt als een klok). Het is niet meteen een glorieus hoofdstuk uit zijn familiaal verleden dat hij ons voorschotelt en dat steekt hij niet onder stoelen of banken. Marre biedt ons een terugblik over de gevaren en verraderlijke mechanismen uit het verleden en wil onze ogen openen over wat de toekomst ons kan brengen.
Na een dubieus verleden als ingenieur-raadgever in het bedrijfsleven belandt de patriottist Henri Marre in 1940 alleen en berooid in Vichy, in de zogenaamde ‘vrije’ zone van Frankrijk. Met de nodige bluf en vooral wat ellebogenwerk hoopt hij zich een weg te banen binnen de gelederen van de nieuwe Pétain-regering. Uit zijn vorige ervaringen en geïnspireerd door de politieke omwentelingen in zijn land heeft hij een autodidactisch manifest opgesteld, “Notre salut” (vrij vertaald als “Ons welzijn”), dat hij wil laten publiceren om zijn politieke idealen in de praktijk te kunnen brengen. Of is het allemaal maar schijn en tracht hij vooral een uitweg te vinden uit de impasse van zijn persoonlijk verleden? In Parijs wacht zijn familie angstvallig op positieve berichten om de ellende in het bezette Frankrijk te kunnen ontvluchten.
Henri’s beoogde functie bij het kabinet van Financiën stuit al gauw op verzet bij de nieuwe machthebbers en hij moet zich tevreden stellen met een postje als inspecteur bij het Ministerie van Tewerkstelling, wat hij willens nillens ter harte neemt. Henri wordt meteen naar het district van Limoges gestuurd waar hij strijd moet voeren tegen de hoge werkloosheid in de regio. Van bij de aanvang wordt van hem verwacht dat hij een onderscheid maakt tussen de autochtone bevolking en de talrijke vreemdelingen die in het ‘vrije’ Frankrijk hun toevlucht hebben gezocht. Onder deze dekmantel worden vooral de Joden geviseerd. Henri vermoedt dat zijn verantwoordelijkheid veel verder zal reiken dan hij dacht en dat hij zijn patriottistische idealen opzij zal moeten schuiven. Zal hij tenslotte kiezen voor zijn geweten of zal hij uit puur opportunisme handelen?
Op het Filmfestival van Cannes werden dit jaar opvallend veel politiek-historische drama’s voorgesteld die zich tijdens de tweede wereldoorlog afspelen: het veelbesproken tweedelige La Bataille de Gaulle, de hommage aan de Franse verzetsheld Moulin en La Troisième Nuit over de deportatie van Joodse kinderen. Stuk voor stuk zijn het films die je koude rillingen bezorgen en ons tot nadenken stemmen. Hoe zouden wij ons vandaag collectief en individueel gedragen indien “ons welzijn”, waar we zo aan gewend zijn geraakt, in het gedrang zou komen? Het is een vraag die we ons moreel moeten stellen in een periode waarin de geopolitieke spanningen het risico tot mogelijke escalaties weer brandend actueel maken.
Emmanuel Marre kon geen beter moment uitkiezen om ons uit onze lethargie te halen. Dat hij hiervoor meer dan 2u30 van onze kostbare tijd vraagt, nemen we er graag bij. Het stelt ons beter in staat om te begrijpen hoe het kwaad zich via achterpoortjes geniepig in ons dagelijks leven nestelt, zonder dat velen zich hiervan bewust zijn. Deze ondubbelzinnige boodschap mag niet in dovemansoren terechtkomen en dat is precies wat Emmanuel Marre ons met zijn film wil verduidelijken. Het is de oorlogsbriefwisseling tussen zijn Franse overgrootouders die hem inspireerde tot het maken van deze film.
Wat Notre Salut onderscheidt van andere films die het WO2-thema genegen zijn, zijn de uitzonderlijke kwaliteiten van deze film. Marre heeft hier vijf jaar aan gewerkt en dat voel je tot in elke vezel van dit filmisch kleinood. De discrete en subtiele cameravoering vestigt onze aandacht op de diepere betekenis van Marre’s historische analyse. Van bij de tien minuten durende introductie die zich afspeelt in een soort boudoir-achtige salons waarbij de notabelen van Vichy met een valse luchtigheid over de nieuwe orde palaberen, worden we ondergedompeld in het beneveld universum van een uiterst hypocriet milieu waar niemand te vertrouwen is.
Na deze beklemmende proloog draait Marre het roer om en verrast hij ons met prachtig ingesproken poëtische interludes waarin Henri’s echtgenote Paulette voorleest uit haar intieme brieven die zij vanuit bezet Frankrijk naar haar man richt en waaruit steeds meer de wanhoop van de oorlogssituatie doorsijpelt. Tijdens de ogenblikken waarop het oorlogsgegeven te zwaar dreigt te worden, verrast de filmmaker ons dan weer met enkele anachronistische muzikale frivoliteiten die hun effect niet missen en die even gedurfd als onverwachts uit het niets opduiken om ons een glimlach op het gezicht te toveren.
Het niveau van deze film wordt verder opgetild door de natuurlijke en accurate dialogen waarin geen enkele valse noot klinkt en door de topprestaties van alle acteurs, op de eerste plaats de protagonist zelf. De Franse rasacteur Swann Arlaud (reeds gelauwerd voor o.m. zijn rol in Anatomie d’une Chute) is adembenemend als de huichelachtige ‘Monsieur Henri’. Ook de rol van de zachtmoedige en intelligente Paulette die haar man door dik en dun blijft verdedigen, staat de Brusselse actrice Sandrine Blancke op het lijf geschreven. De keuze van de decors en tijdgebonden locaties (waaronder vele herkenbare Brusselse spots), de sobere klederdracht begin jaren ’40, het natuurlijke kleurenpalet en de korrelige fotografie zijn tot in de puntjes verzorgd. Het is alsof we naar de duistere oorlogsjaren van onze voorouders worden teruggekatapulteerd.
Ons klein België heeft de laatste kwarteeuw een mooie internationale reputatie opgebouwd in de zevende kunst. De gebroeders Dardenne zetten eind vorige eeuw het licht op groen en sindsdien zijn er velen in hun kielzog gevolgd. Emmanuel Marre mag dan wel een ingeweken Fransman zijn die Brussel omarmd heeft als “zijn” stad, ook hij vervolledigt het lijstje van talent van eigen bodem. Zijn verfijnde en onconventionele stijl is alleszins niet aan de aandacht van pers en publiek ontsnapt. Op het Filmfestival van Cannes ging Marre aan de haal met de scenarioprijs, een terechte erkenning van zijn talent, al had het voor ons nog iets ambitieuzer gemogen. En recent werd op het palmares van het BRIFFF (Brussels International Film Festival) Notre Salut als grote winnaar uitgeroepen. Het moet gezegd: Emmanuel Marre barst van het talent. Het is nu reeds uitkijken naar wat de toekomst ons van hem zal brengen.
Genre: historisch, drama
Jaar: 2026
Regisseur: Emmanuel Marre
Cast: Swann Arlaud, Sandrine Blancke, Mathieu Perotto, Harpo Guit, Mathilde Abd-El-Kader
Land: België, Frankrijk
Speelduur: 153 minuten
