The Gold Rush 

Charles (Charlie) Chaplin (Londen, 16.04.1889 – Zwitserland, 25.12.1977) was een van de grootste en invloedrijkste filmmakers van de 20e eeuw. Als bedenker van de iconische zwerverfiguur The Tramp wist hij met een unieke mix van humor en menselijkheid miljoenen te raken. Zijn films waren vaak meer dan pure komedie. Ze behandelden op een unieke en heel persoonlijke manier maatschappelijke thema’s als armoede, ongelijkheid en de zoektocht naar geluk. In 1925 bracht Chaplin, de door hem geschreven en geregisseerd, The Gold Rush uit, een zwart-wit-slapstick die hij zelf beschouwde als een van zijn beste werken. Nu precies honderd jaar later blijft deze klassieker indrukwekkend door zijn visuele kracht, tijdloze humor en scherpe blik op de menselijke drang naar fortuin.

Tegen het einde van de 19e eeuw, midden in de Klondike-goudkoorts, trekken veel mensen naar Alaska, gedreven door de hoop op een goudvondst. Onder hen bevindt zich ook de eenzame zwerver (Charles Chaplin), die zijn uiterste best doet om de erbarmelijke leefomstandigheden te trotseren. Tijdens een bijzonder hevige sneeuwstorm zoekt hij onderdak in een berghut die wordt bewoond door de bandiet Black Larsen (Tom Murray). Daar ontmoet hij ook de goedhartige Big Jim (Mack Swain), die zo snel mogelijk naar de dichtstbijzijnde stad wil om zijn enorme goudvondst te melden. De sneeuwstorm dwingt de drie mannen in de hut te wachten op beter weer, maar na vele dagen geduldig en krampachtig wachten moeten ze uiteindelijk noodgedongen toch iemand aanwijzen die naar buiten gaat om hulp te zoeken.

Vele maanden later heeft de zwerver zich in de stad gevestigd en is hij hopeloos verliefd geworden op de barmeid Georgine (Georgia Hale), die hem wel aardig vindt, maar daar blijft het bij. Toch heeft zij in eerste instantie liever te maken met de onhandige en arme zwerver dan met de opschepperige Jack Cameron (Malcolm Waite), die haar probeert te versieren en haar genegenheid probeert te kopen. Met een nieuwjaarsdiner wil de hobo eindelijk indruk maken op zijn geliefde en ze accepteert zijn uitnodiging. Wat hij echter niet weet, is dat ze geen serieuze intenties heeft, maar gewoon wat speels entertainment wil.

Na het grote succes van zijn film The Kid (1921) zocht Charlie Chaplin lang naar een onderwerp voor zijn volgende film. Hij vond dat uiteindelijk in foto’s die tijdens de tijd van de Klondike-goudkoorts waren genomen. De Klondike Gold Rush was een periode van massale migratie naar het Klondike-gebied in het noordwesten van Canada (huidige Yukon Territory) rond 1896 tot 1899, nadat er goud was ontdekt in de rivier Klondike. De foto’s van dit gebeuren vond Chaplin zo inspirerend dat het idee voor The Gold Rush snel was geboren.

Een satire waar Chaplin, naar eigen zeggen in veel interviews, bijzonder trots op was. En terecht want Chaplin mag fier zijn op deze meesterlijke klassieker die dit jaar precies een eeuw oud is. Hij slaagt er perfect in om op zijn typische manier een serieus onderwerp om te toveren tot een geslaagde komedie die bovendien een van de beste vertellingen ooit is over de Amerikaanse droom.

Het beeld dat Chaplin inspireerde vormt ook de visuele basis voor de openingsscène waarin de verteller met veel dramatiek in zijn stem vertelt over de uitdagingen waarmee de goudzoekers te maken kregen. Behalve het geloof in de individuele vrijheid van het individu, roepen deze beelden ook het idee op van onvermijdelijk succes door hard werken. Tegelijkertijd doen ze denken aan verhalen over het mythische El Dorado, dat legendarische land waar goud in overvloed voor het rapen zou liggen. Het idee dat het goud letterlijk op de grond ligt en je het alleen maar hoeft bijeen te garen, was de drijfveer voor velen ook al zou die zoektocht voor sommigen hun leven kosten.

Zoals ook het personage van de zwerver (door Chaplin zelf gespeeld) laat zien, portretteert Chaplin deze mannen als eenlingen, bereid om alles te geven voor zelfs maar een kleine goudvondst. Alleen zijn liefde voor Georgine – een emotioneel en dus absoluut geen materieel verlangen – en zijn onhandigheid onderscheiden hem van de massa en maken hem, zoals zo vaak in Chaplins parels, tot een buitenstaander. Toch weet ook hij zich niet geheel te onttrekken aan de belofte van het ‘land van melk en honing’, de materialistische droom die iemand als Black Larsen tot een dief en verrader heeft gemaakt.

Chaplin toont groot respect voor de mensen die destijds naar Alaska trokken om daar goud te zoeken. Ook al zijn de scènes komisch overdreven, beroemde scènes zoals die waarin hij uit pure wanhoop zijn eigen schoen opeet of wanneer Big Jim hem aanziet voor een reusachtige kip, hebben een serieuze gelaagde ondertoon en zijn daarenboven ook nog deels gebaseerd op waargebeurde feiten. Vooral de scènes in de kleine berghut dienen niet alleen het gebruikelijke slapstickdoel – zoals altijd perfect getimed en gechoreografeerd – maar tonen ook de paranoia en claustrofobie van de goudzoekers waarbij het altijd draait om overleven, vaak enkel uit eigenbelang.

Honderd jaar na de première blijft The Gold Rush – goed voor twee Oscar-nominaties – een meesterwerk dat de tand des tijds moeiteloos heeft doorstaan. Het is ongetwijfeld een van de beste films van Charlie Chaplin. De film herinnert ons eraan dat goede cinema geen dure effecten of dialogen nodig heeft, maar draait om universele emoties, sterke beelden en oprechte verhalen. Bovendien fileert het genie dat Chaplin zeker was, in The Gold Rush, thema’s als materialisme, hebzucht en het onwankelbare geloof in het Amerikaanse succesverhaal. Charles Chaplin wist trouwens als geen ander tragiek en humor te verweven tot iets onvergetelijks. Tegelijkertijd is het Chaplins meest plezierige film, vol geweldige momenten en scènes die waarschijnlijk voor altijd in het collectieve geheugen van de wereld zullen blijven hangen. Het is een mijlpaal in de filmgeschiedenis omdat het ook een blijvende ode is aan de veerkracht van de mens, met een knipoog en een traan. Een chef-d’œuvre van een eeuw oud dat je zeker moet herbekijken of dringend dient te ontdekken.

Genre: drama, satire, slapstick, avontuur, romantiek,
Jaar: 1925
Regisseur: Charles Chaplin
Cast: Charles Chaplin, Mack Swain, Tom Murray, Georgia Hale, Malcolm Waite
Land: USA
Speelduur: 95 minuten