Der Untergang 

Zestig jaar na het einde van WO II zoomde Oliver Hirschbiegel – de controversiële Duitse regisseur die in 2001 reeds de goegemeente shockeerde met de mokerslag Das Experiment – in Der Untergang huiveringwekkend in op de laatste tien dagen van Adolf Hitler, de ultieme personificatie van het kwaad. De taboedoorbrekende prent zorgde in Duitsland voor heel wat opschudding en een verhitte polemiek over de zogenaamde rehabilitatie van het dictatoriale monster. Desondanks of juist omwille van de heisa is de omstreden film een enorm succes en werd Der Untergang meteen ingezonden voor een Oscarnominatie in de categorie Beste Buitenlandse Film.

Heel origineel en fascinerend is de manier waarop Hirschbiegel de führer bij het publiek introduceert. In het holst van een novembernacht anno 1942 zit een groepje jonge secretaressen nerveus te wachten voor een sollicitatiegesprek. Hitler verschijnt in de kamer als een rustig, zelfzeker en voorkomend heerschap die eerst zijn hond aait om vervolgens met een gemoedelijk gebaar de madels tot rust aan te manen. De 22- jarige Traudl Junge is dolgelukkig wanneer ze verneemt dat ze voortaan Hitlers persoonlijke brieven mag uittypen. De volgende scène speelt zich af in Berlijn op 20 april 1945. Samen met zijn naasten leeft Hitler afgesneden van de realiteit, in een ondergrondse bunker. Juffrouw Junge weet niet wat haar overkomt. De ‘Übermensch’ van weleer is nu een megalomane, afgepeigerde en gedesoriënteerde bevelhebber. Het is trouwens zijn 56ste verjaardag maar terwijl Eva Braun een feestje bouwt, omsingelen de russen de stad en trakteren de geallieerden hem op een bommenregen. De val van het Derde Rijk is nabij. Tot ontsteltenis van zijn generaals weigert de aan Parkinson lijdende Hitler zijn nederlaag toe te geven en blijft hij raaskallend spookbevelen uitkramen die duizenden onschuldige burgers het leven kosten.

Der Untergang is een ademstokkend en ijzingwekkend knap oorlogsdrama. Het beklemmende verhaal wordt verteld door de ‘onschuldige’ ogen van Traudl Junge, Hitlers toenmalige naïeve secretaresse, en precies door deze intelligente invalshoek word je persoonlijk betrokken bij deze afschrikkende gebeurtenissen. De prent is een verfilming van Junge’s Bis zur letzten Stunde-memoires en het boek Der Untergang. Hitler und das Ende des Driften Reiches van de gerenommeerde Hitler-biograaf en publicist Joachim Eest. Bovendien verklaarden historici Eichingers sterk gelaagde scenario geschiedkundig accuraat. Hallucinant is de wijze waarop aan de hand van het schril contrast tussen de beschermde binnenwereld – de bunker als symbool voor het apathisch hersenspinsel van een gedesillusioneerde demagoog – en de kwetsbare bovenwereld – Berlijn als metafoor voor het immer lijdende en hulpeloos misbruikte individu – het zinloze van de oorlog wordt geschetst. Angstaanjagend is de reële, ‘menselijke’ en intens gedetailleerde manier waarop de Zwitserse Bruno Ganz (Der Amerikanische Freund, The Manchurian Candidate) een van de grootste oorlogsmisdadigers uit de geschiedenis terug tot leven brengt en de koelbloedigheid waarmee Magda Goebbels’ zesvoudige kindermoord minutieus in beeld is gebracht. Wars van alle commotie blijft Der Untergang absoluut een van de meest relevante en beklijvende Europese films.

Genre: biografie, drama, historisch, oorlog
Jaar: 2004
Regisseur: Oliver Hirschbiegel
Cast: Bruno Ganz, Alexandra Maria Lara, Ulrich Matthes
Land: Duitsland, Oostenrijk, Italië
Speelduur: 156 minuten