Wie bij Rietland van Sven Bresser een traditionele Nederlandse misdaadfilm verwacht, komt bedrogen uit. De vondst van het lichaam van een jonge vrouw in de Weerribben-Wieden, het grootste laagveenmoeras van Noordwest-Europa dat is gelegen in Overijssel tegen de grens met Friesland aan, vormt weliswaar het vertrekpunt, maar de scenarist en regisseur heeft duidelijk meer interesse in wat die gebeurtenis losmaakt bij de gemeenschap en vooral bij Johan, een oudere rietsnijder die de dode ontdekt. De misdaad is in Rietland geen doel op zich, maar een aanleiding om een verdwijnende wereld en een man die steeds meer door zijn eigen herinneringen en wantrouwen wordt verteerd, te observeren.
Dat Bresser uit de streek afkomstig is, valt in elke scène te merken. Dit drama ademt een diepgewortelde vertrouwdheid met het landschap en met de eeuwenoude traditie van de rietsnijders. De Weerribben-Wieden zijn hier geen decor, maar een volwaardig personage: een prachtig, maar onverschillig universum van water, wind, mist, vuur en eindeloze rietvelden. Cameraman Sam du Pon (Zomervacht, L’amour/La mort) weet die omgeving met een indrukwekkend gevoel voor ruimte en textuur vast te leggen. Vooral de scènes waarin Johan de resten van zijn oogst verbrandt, behoren tot de visueel meest ingetogen momenten die de Nederlandse cinema de voorbije jaren heeft voortgebracht.
Nog opmerkelijker is de casting van Gerrit Knobbe, een echte rietsnijder zonder enige acteerervaring. Zijn verweerde gezicht en zijn natuurlijke uitstraling geven Rietland een sterke authenticiteit die geen professionele acteur had kunnen imiteren. Knobbe speelt niet, hij is Johan. In zijn zwijgzaamheid, zijn ingehouden verdriet om zijn overleden vrouw en zijn groeiende onrust schuilt een ontroerende menselijke waardigheid. Ook debuterende Loïs Reinders als zijn kleindochter Dana brengt warmte en licht in een verhaal dat anders gemakkelijk in somberheid had kunnen verzanden.
Toch is Rietland niet geheel vrij van de valkuilen die eigen zijn aan eigenzinnige en vaak trage arthousecinema. De nadruk op sfeer en observatie gaat soms ten koste van de dramatische spanning. Bresser bouwt zijn verhaal uiterst geduldig op, maar niet alle zijsporen blijken even betekenisvol. De verwijzingen naar economische achteruitgang, de Chinese concurrentie en het sluimerende ressentiment binnen de gemeenschap voegen weliswaar sociaaleconomische context toe, maar worden eerder aangestipt dan echt uitgewerkt. Ook de moordzaak zelf verliest gaandeweg aan belang, waardoor sommige kijkers zullen zich afvragen of de film niet te veel mysterie oproept zonder voldoende antwoorden te bieden.
Bovendien flirt Rietland af en toe met symboliek die meer suggestief dan verhelderend werkt. De verhalen over het moerasmonster en de geleidelijke demonisering van het landschap creëren een intrigerende onderstroom, maar niet elke metafoor krijgt voldoende reliëf. Bresser lijkt soms zo gefascineerd door de poëtische kracht van zijn beelden dat hij vergeet zijn thema’s scherper te articuleren.
In die ambiguïteit schuilt ook wel de originaliteit van de prent. Rietland weigert zich te onderwerpen aan de conventies van de thriller en kiest voor een veel rijkere, meer existentiële benadering. Het gaat uiteindelijk minder over de identiteit van een moordenaar dan over de manier waarop angst en achterdocht een gemeenschap binnensijpelen, hoe oude verhalen blijven nazinderen en hoe een mens geconfronteerd wordt met de ongrijpbare krachten van natuur, tijd en verlies.
Met zijn indringende beeldtaal, zijn uitzonderlijke hoofdrolspeler en zijn tastbare gevoel voor plaats bevestigt Sven Bresser zich als een filmmaker met een eigen stem. Niet alles in Rietland is even overtuigend en het drama vraagt van zijn publiek geduld en bereidheid om zich over te geven aan zijn ritme. Maar juist omdat hij zich niet laat reduceren tot een doorsnee misdaadverhaal, is deze bezwerende en eigenzinnige debuutfilm wel een opvallende prestatie. In een tijdperk waarin thrillers vaak niet meer zijn dan mechanische puzzels, durft Rietland een zeldzame combinatie van nuchter realisme en bijna mythische poëzie na te streven. Dat levert geen volmaakte humane natuurprent op, maar wel een opmerkelijke en intense filmervaring. Elders op deze website kan je eveneens het interview lezen met Rietland-aficionado Sven Bresser.
Genre: drama
Jaar: 2025
Regisseur: Sven Bresser
Cast: Gerrit Knobbe, Loïs Reinders, Mirthe Labree, Dirk Braad
Land: Nederland
Speelduur: 105 minuten
