Wat is een geest? Het is een vraag die de twaalfjarige Carlos zich begint te stellen na een vreemde ontmoeting met een spookachtige jongen. Hij verblijft in een weeshuis terwijl zijn land wordt verscheurd door de Spaanse Burgeroorlog. Aan het grotere conflict kan hij weinig veranderen, maar misschien kan hij wel het raadsel oplossen van wat er met de jongen is gebeurd…
November is een maand van herdenking, maar ook van vrede. Wapenstilstand had het einde van gewapende conflicten moeten inluiden. Toch moet vrede het vaak afleggen tegen andere, hebzuchtigere belangen. En wie betaalt daarvoor de hoogste prijs? Kinderen. Een prachtig voorbeeld daarvan op film is The Devil’s Backbone. Vijfentwintig jaar geleden nam Guillermo del Toro ons mee naar een weeshuis tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Nu keren we nog eens terug.
In The Devil’s Backbone, een kwart spookachtige horrorfilm en driekwart oorlogsdrama, krijgen de oorlogswezenaf te rekenen met gruwelen die verder reiken dan de bommen. Het conflict nadert zijn einde en de volwassenen rondom hen hebben elk hun eigen conclusies getrokken. Maar de kinderen hebben nog één mysterie op te lossen.
Een strak verweven samenspel van ideeën maakt van deze film een spannende en meeslepende geestenvertelling, die bovendien barst van de symboliek. De massieve, onontplofte bom die centraal op het binnenplein staat, herinnert ons bijvoorbeeld op grimmige wijze aan de nietigheid van de mens tegenover het oorlogsgeweld. Tegelijk is het een waarschuwing. Vrees niet de bom, imposant maar onschadelijk gemaakt, maar let op de ongeleide projectielen die zich onder ons bevinden.
Want overal zijn gebroken mensen te vinden. Zelfs ver van het front kunnen persoonlijke belangen de moraliteit verblinden. Zodra intriges de onderlinge eenheid ondermijnen, loopt iedereen gevaar. Vraag dat maar aan de geest van een jongen die blijft rondwaren. Niet bereid om los te laten en verder te gaan, zoekt hij de hulp van de wees Carlos om zijn vergelding te voltrekken.
Tot leven gewekt met fraaie computereffecten blijft de aanblik van de spookjongen, met zijn gruwelijke hoofdwonde, nog lang na de aftiteling nazinderen. Een ideale verschijning voor dit atmosferische en spookachtige nevenplot. Maar de kers op de taart is het acteerwerk, in het bijzonder dat van de kinderen. Elk van hen voelt aan als een levensechte jongen.
Kinderen met hun eigen dromen, eigenaardigheden en natuurlijk oorlogstrauma’s. Allemaal hebben ze al veel te veel verloren in een oorlog die ze niet begrijpen en waar ze bovendien niets mee te maken hebben. Centraal staan de vertolkingen van Fernando Tielve als Carlos en Íñigo Garcés als zijn pestkop Jaime.
Vooral Tielves prestatie, zijn langspeelfilmdebuut, snijdt diep. Hij belichaamt op prachtige wijze moed en onschuld. Zijn zoektocht naar wat de spookjongen is overkomen, is spannend en hartverwarmend, en krijgt een bevredigende ontknoping. Maar ook het spel van de volwassenen en hun onderlinge strijd verdienen lof.
De film zou niet hetzelfde zijn zonder de spanningen tussen de vaderlijke Dr. Casares (Federico Luppi), de verscheurde beheerder Carmen (Marisa Paredes) en de brute conciërge Jacinto (Eduardo Noriega). Voeg daar een prachtige omgeving aan toe, sfeervol in beeld gebracht, en een terughoudend gebruik van special effects, beperkt tot waar ze echt iets toevoegen, en je krijgt een bijzonder genietbaar oorlogsdrama.
Binnen het oeuvre van Guillermo del Toro is The Devil’s Backbone een van zijn meest ingetogen, maar tegelijk ook intiemste vertellingen. Van zijn latere meesterschap in de dark fantasy is hier nog niet helemaal sprake, maar de film vormt wel een grimmige herinnering aan het feit dat het in oorlog en strijd vaak de onschuldige kinderen zijn die het meeste te verliezen hebben: hun familie, hun dromen, hun toekomst, hun leven…
Genre: oorlogsdrama, horror, coming-of-age
Jaar: 2001
Regisseur: Guillermo del Toro
Cast: Fernando Tielve, Marisa Parades, Frederico Luppi, Irene Visedo
Land: Spanje, Mexico
Speelduur: 106 minuten
