Anna May Wong was de allereerste Chinees-Amerikaanse internationale filmster. Gedurende haar turbulente leven overwon zij diepgeworteld racisme, uitsluiting en rigide Hollywood-wetten om een onuitwisbare indruk achter te laten op de wereldwijde entertainmentindustrie. Haar nalatenschap reikt echter veel verder dan het witte doek alleen. Zij was een mondiaal mode-icoon, een politiek geëngageerde activiste en een visionair die streed voor een menselijke, genuanceerde representatie van Aziaten in de westerse cultuur. Haar levensverhaal is een epos van artistieke triomf, diepe persoonlijke offers en een niet-aflatende strijd tegen een racistisch studiosysteem.
Zij werd op 3 januari 1905 geboren in Los Angeles als Wong Liu Tsong, wat vrij vertaald zoveel als ‘bevroren gele wilgen’ betekent. Als dochter van een hardwerkend echtpaar dat een wasserette runde, groeide zij op in een diverse wijk nabij de opkomende filmsets van Hollywood. Gefascineerd door de magie van de vroege cinema spijbelde ze vaak om opnames te bekijken. Ondanks hevige tegenwerking van haar conservatieve vader, die acteren destijds associeerde met een moreel verwerpelijk leven, wist zij op veertienjarige leeftijd haar eerste rol als figurant te bemachtigen in The Red Lantern (1919). Al snel volgde haar grote doorbraak in The Toll of the Sea (1922), een van de allereerste films in Technicolor. Haar acteertalent bleek onmiskenbaar, maar Hollywood weigerde haar te zien als een volwaardige hoofdrolspeelster.
Haar professionele carrière in Amerika werd constant overschaduwd door een ondoordringbare muur van institutioneel racisme, gecodificeerd in de Amerikaanse anti-miscegenatiewetten. Deze wetten verboden interraciale huwelijken en romantische relaties. Omdat witte mannelijke acteurs de hoofdrollen speelden, mocht Wong nooit hun geliefde vertolken. Haar tegenspelers op het scherm eens kussen was eveneens not done. Vanaf 1930 werd deze informele censuur officieel vastgelegd in de beruchte Motion Picture Production Code, beter bekend als de Hays Code, een set van strikte morele censuurrichtlijnen die tussen 1934 en 1968 de Amerikaanse filmindustrie domineerde. Deze code bepaalde in detail wat wel en niet getoond mocht worden en meteen ook elke interraciale seksuele relaties expliciet verbood in Hollywoodfilms om de ‘publieke moraal’ te beschermen. Hierdoor werd zij door de studio’s systematisch gecast in eendimensionale zogenaamde Butterfly-steretypes: de onderdanige, zelfopofferende en zich romantisch volledig aan de Westerse man toegewijde vrouw of als de Dragon Lady: het tegenovergestelde Butterfly-personage dat fungeert als listige, mysterieuze en gevaarlijke verleidster.
Gefrustreerd door deze verstikkende beperkingen nam Wong in 1928 een gedurfde en visionaire zakelijke beslissing: zij verliet de Verenigde Staten en vertrok naar Europa. In het bruisende culturele landschap van Berlijn, Parijs en Londen bloeide zij volledig open. Ze leerde in recordtijd vloeiend Duits en Frans, raakte bevriend met intellectuelen en acteerde met veel succes op de bühne. Duitsland bood haar de kans om te schitteren in gerespecteerde producties van regisseur Richard Eichberg zoals Schmutziges Geld (1928) waarin zij eindelijk als een gelaagd personage werd ingezet.
Haar absolute artistieke hoogtepunt behaalt zij echter in Groot-Brittannië met Ewald André Duponts meesterwerk Piccadilly (1929). Haar hypnotiserende vertolking van de afwasser Shosho werd door de Britse pers geprezen als poëzie in beweging. Toch reisde de Amerikaanse censuur met haar mee: een reeds gefilmde, gepassioneerde kus tussen Wong en haar witte tegenspeler werd resoluut uit de Amerikaanse release geknipt om het publiek in de VS niet te choqueren.
Bij haar terugkeer in de Verenigde Staten bleef zij vechten tegen het gevestigde en discriminerende systeem, maar de meest pijnlijke afwijzing moest nog komen. Toen filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer besloot om Pearl S. Bucks beroemde roman The Good Earth (1937) te verfilmen, wilde men de witte steracteur Paul Muni casten voor de mannelijke hoofdrol. Door de wetten van de Hays Code was het hierdoor direct uitgesloten dat de Chinees-Amerikaanse Wong de rol van zijn echtgenote O-Lan kreeg. De studio koos in plaats daarvan voor de witte actrice Luise Rainer die via yellow face-make-up als Aziatische werd gestyled die prompt een Oscar won voor Beste Actrice. Wong weigerde resoluut de vernederende bijrol van een courtisane in diezelfde film. Om haar eigen identiteit te herontdekken en te ontsnappen aan de westerse blik, reisde zij in 1936 voor het eerst naar China, maar dat was wel complex. Hoewel ze warm werd onthaald door intellectuelen, kreeg zij van de nationalistische Chinese overheid felle negatieve kritiek te verwerken omdat haar Hollywood-rollen het Chinese volk in een kwaad daglicht zouden hebben gesteld. Wong pareerde deze vooringenomen scherpe commentaar door uit te leggen dat zij juist probeerde de personages van binnenuit te humaniseren, maar dat de studiobazen alle macht ook op dit vlak, in handen hadden.
Buiten de filmstudio’s was Wong een cultureel fenomeen. Ze groeide uit tot een wereldwijd stijlicoon en omarmde als een van de eersten de gedurfde ‘flapper’-look – een stijl die na de eerste wereldoorlog symbool stond voor meer vrijheid, onafhankelijkheid en het doorbreken van traditionele normen voor vrouwen – gecombineerd met traditionele Chinese mode-elementen. In 1934 riep de Mayfair Mannequin Society van New York haar uit tot de best geklede vrouw ter wereld. Daarnaast zette zij zich actief in voor maatschappelijke doelen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog legde zij haar filmwerk grotendeels stil om zich volledig te focussen op humanitaire hulp.
Ze zamelde via het United China Relief Fund, een Amerikaanse hulporganisatie die geld inzamelde voor de Chinese bevolking, enorme bedragen in voor Chinese vluchtelingen en toerde met de United Service Organizations (USO) – een Amerikaanse non-profitorganisatie die het welzijn van militairen en hun families ondersteunt – om troepen te vermaken. Ze raakte in deze periode ook politiek en intellectueel verbonden met andere progressieve artiesten van kleur zoals onder meer Paul Robeson, de Afro-Amerikaanse zanger beroemd als vertolker van de song Ol’ Man River uit de populaire musical Show Boat die zijn artistiek succes sluw wist te combineren met een uitgesproken engagement voor sociale rechtvaardigheid. Wong deelde Robesons ervaringen over institutioneel racisme.
Het privéleven van Anna May Wong was eveneens getekend door de barrières van haar tijd. Ze is nooit getrouwd en had geen kinderen. Ze verklaarde in interviews openlijk dat ze weigerde te trouwen met een traditionele Chinese man, omdat vrouwen binnen die cultuur destijds vaak als tweederangsburgers werden behandeld. Tegelijkertijd maakten de Amerikaanse rassenwetten een huwelijk met een witte man juridisch onmogelijk in Californië. Desondanks had zij diverse discrete romantische relaties, waaronder met Marshall ‘Mickey’ Neilan, de toentertijd bijzonder succesvolle Amerikaanse acteur, scenarist, producent en stille-film-regisseur van talrijke Mary Pickford-hits, en later met de Amerikaanse brigadegeneraal, stafchef, commandant, schilder en auteur Frank Dorn tijdens haar verblijf in Peking.
Er gaan tevens hardnekkige historische speculaties dat Wong biseksueel was en deel uitmaakte van de progressieve, gecamoufleerde queer-gemeenschap de geruchtmakende Hollywood Sewing Circle in Hollywood, en vermeende romances zou hebben gehad met de invloedrijke fotografe en controversiële Duitse (nazi)-filmregisseuse Leni Riefenstahl en actrice Marlene Dietrich met wie ze trouwens in 1932 samen acteerde in de met een Oscar-bekroonde Shanghai Express van Josef von Sternberg. De emotionele tol van haar eenzame strijd tegen de industrie, de zelfmoord van haar jongere zus Mary en de moeizame relatie met haar familie, leidden in haar latere jaren tot een ernstig alcoholprobleem en gezondheidsklachten.
Wong bleef desondanks barrières doorbreken tot aan het einde van haar leven. In 1951 schreef ze geschiedenis als de allereerste Aziatisch-Amerikaanse hoofdrolspeler in een eigen televisieserie: The Gallery of Madame Liu-Tsong. Vlak voor haar geplande grote filmcomeback in de iconische musicalprent Flower Drum Song in de rol van Madame Liang overleed zij onverwacht op 3 februari 1961 op 56-jarige leeftijd aan een hartaanval. Wong was nochtans dolenthousiast om deze sterke, gerespecteerde Aziatisch-Amerikaanse rol op zich te nemen. Na haar dood – een maand voor de opnamen van start zouden gaan – werd de rol overgedragen aan de Afro-Amerikaanse actrice Juanita Hall die de rol al eerder had vertolkt in de originele Broadway-versie.
Haar impact op de filmwereld is vandaag groter dan ooit en vormt de emotionele kern van de Netflix-miniserie Hollywood (2020), gecreëerd door Ryan Murphy. In deze serie werpt Murphy een kritische blik op het gouden tijdperk van de filmindustrie en herschrijft hij de bittere realiteit via een alternatieve geschiedenis. De Taiwanees-Amerikaanse regisseuse, scenariste en actrice Michelle krijgt in de gedaante van Wong in de serie alsnog een hoofdrol en wint ze de Oscar die haar in het echte leven werd ontzegd.
Hoewel de gouden status in de realiteit uitbleef, heeft deze moderne media-aandacht geleid tot een herwaardering van haar nalatenschap. Zij effende het pad voor generaties na haar, een prestatie die werd geëerd toen actrice Lucy Liu haar ster op de Hollywood Walk of Fame direct naast die van Wong plaatste. Als ultiem symbool van haar historische betekenis werd Anna May Wong in 2022 de allereerste Aziatisch-Amerikaanse persoon die werd afgebeeld op Amerikaanse munteenheid, de U.S. quarter, waarmee haar status als een onvergetelijke, strijdbare pionier definitief in het metaal van de geschiedenis is geslagen.
Beslist een bewogen en boeiend leven om in gouden tijden voor biopics te verfilmen en jawel die komt er ook effectief aan. Actrice Xin Zhilei zal de legendarische Anna May vertolken in de biografische film met als titel Sunset Boulevard – The Anna May Wong Story – het script werd officieel goedgekeurd door de Chinese Film Administratie – waarin wordt gefocust op Wongs opmerkelijke levensverhaal vanaf haar bescheiden jeugd in Los Angeles als dochter van een wasserij-eigenaar, waar ze als derde generatie Chinees-Amerikaanse opgroeide tijdens de begindagen van Hollywood en uitgroeide tot de eerste Chinese filmster in Hollywood en in de jaren 1920 en 1930 die vocht tegen de stereotiepe beeldvorming van Aziatische vrouwen in de Amerikaanse filmindustrie, terwijl ze tegelijk uitgroeide tot een internationaal icoon.
Het scenario is geschreven door Brant Boivin en Jonathan Keasey. Sunset Boulevard – The Anna May Wong Story zal zowel Engels- als Mandarijnstalig zijn en brengt de glamour van het gouden Hollywoodtijdperk opnieuw tot leven, met reconstructies van iconische filmsets uit klassiekers als The Thief of Bagdad en Shanghai Express.
Voor Xin Zhilei betekent deze rol opnieuw een belangrijke internationale stap in haar carrière. De actrice won vorig jaar de prijs voor Beste Actrice op het filmfestival van Venetië voor haar rol als Meiyun in The Sun Rises on us All (Ri gua zhong tian) van Cai Shangjun. Ze speelde eerder ook in Crosscurrent (Chang jiang tu) van regisseur Yang Chao, die in 2016 werd geselecteerd in de competitie van het Berlin International Film Festival en recent was ze ook te bewonderen in de favorabele reeks Blossoms Shanghai (Fan hua) van de Chinese Sensei Wong Kar Wai.
