Men is nooit te oud om zichzelf en zijn leven kritisch te reflecteren. Het is zeker te laat om elke fout nog recht te zetten, maar met zichzelf en de dierbaren die nog overblijven zoveel mogelijk in het reine komen, zou al reden genoeg moeten zijn. Het Zweedse cinematografisch icoon Ingmar Bergman (1918 – 2007) stuurt zijn protagonist, de 78-jarige dokter Isak Borg – prachtig vertolkt door de legendarische Zweedse stille-film-regisseur Victor Sjöström, Körlarlen ofte De voerman des doods, in zijn laatste filmrol – op een noodlottige roadtrip vol verwerking en pijnlijke zelfinzichten, met aan het einde een verlossing die niet meer voor mogelijk werd gehouden.
Aan de vooravond van een reis naar Lund, waar Isak gehuldigd zal worden voor het 50-jarig jubileum van zijn promotie, krijgt hij in een nachtmerrie een voorgevoel van zijn dood, door Bergman symbolisch en bizar in beeld gebracht. Eenzaam, verlaten en gedesoriënteerd dwaalt Isak door vervallen straten vol ruïnes, wordt hij geconfronteerd met de dood en uiteindelijk – wanneer zijn laatste uur geslagen heeft – met zichzelf in een kist.
Spontaan besluit hij met de auto te reizen in plaats van met het vliegtuig, vergezeld door zijn schoondochter Marianne (Ingrid Thulin, één van Bergmans belangrijkste muzes), die na een huwelijkscrisis tijdelijk bij hem verblijft. Het duurt niet lang voordat er in de auto openhartig wordt geconverseerd. Zonder haar toon te verliezen verwijt Marianne haar schoonvader egoïsme en emotionele kilte, en daar heeft hij weinig tegenin te brengen.
De verwijten lijken simpelweg van hem af te glijden: ze roepen noch woede, noch een sterke behoefte tot verdediging op, maar worden zakelijk geregistreerd en netjes opgeborgen. Isaks natuur is niet opvliegend, maar heel nuchter, ogenschijnlijk gekenmerkt door innerlijke rust en zelfvertrouwen, al blijkt dat slechts een pantser dat hij in de loop der jaren heeft opgebouwd en dat langzaam begint te barsten.
Het opzoeken van plaatsen uit zijn verleden, de herinneringen en dagdromen die daardoor naar boven komen, de confrontatie met zijn moeder en niet in het minst zijn onverwachte medereizigers – die als geesten uit zijn eigen leven aanvoelen – zetten een proces van inzicht, aanvaarding en heroverweging in gang.
Bergman kiest niet voor een naïeve metamorfose van zijn hoofdfiguur. Isak wordt na decennia opnieuw geconfronteerd met de schaduwen van zijn leven en is ditmaal – mede door de omstandigheden – bereid zich er eerlijk mee bezig te houden. Met de dood voor ogen doorploegt hij stap voor stap zijn onderbewustzijn en legt hij de oorzaken van zijn afstandelijke persoonlijkheid bloot: gedreven door de strenge opvoeding en de verwachtingen van zijn ouders; emotionele teleurstellingen negerend; gevoelens niet uitlevend maar onderdrukkend met rationaliteit. Alles wat hem zou kunnen kwetsen wordt ingemetseld en weggestopt, zonder ruimte voor menselijk contact of geloof. Een vicieuze cirkel van verdringing die hem niet alleen als mens, maar ook als echtgenoot en vader heeft geïsoleerd, met zware gevolgen, zoals hij nu beseft.
Wild Strawberries (originele Zweedse titel: Smultronstället) is desondanks de gewichtige inhoud, absoluut geen pessimistische of verstikkende film. Hij is eerlijk, diep menselijk en emotioneel toegankelijk. Achter de bittere waarheid van een verspild leven biedt hij vooral troost en hoop. Hij toont dat het nooit te laat is en dat men zich zelfs aan het einde van het leven nog met zijn demonen kan verzoenen en in de eerste plaats met zichzelf.
Het is een trieste en tegelijk warme prent over liefde, leven en sterven. Gevoelig geregisseerd zonder te vervallen in kitsch of theatrale overdrijving, niet te intellectualistisch en ver verwijderd van artistieke arrogantie. Geen tranentrekker of zwaarmoedige last, geen overdreven ballast of sentimentele onzin. Ingmar Bergman bewijst hier opnieuw een meester te zijn van de humane cinema, waarin hij het volledige emotionele spectrum aanspreekt. Oprecht, doordacht en intelligent. Wild Strawberries (1957) is een van de meest bekroonde films (Gouden Beer in Berlijn, Golden Globe voor Beste niet-Engelstalige Film, twee Bafta’s) uit Bergmans rijkelijk en artistiek oeuvre en wordt wereldwijd nog altijd als een absoluut meesterwerk beschouwd.
Genre: drama
Jaar: 1957
Regisseur: Ingmar Bergman
Cast: Victor Sjöström, Ingrid Thulin, Bibi Andersson, Gunnar Björnstrand, Max von Sydow
Land: Zweden
Speelduur: 92 minuten
