Pixote, een tienjarige straatjongen, wordt samen met zijn bende opgesloten in een jeugdgevangenis. Daar leert hij de harde wetten van een milieu kennen waar het geweld nauwelijks minder is dan daarbuiten.
Pixote, A Lei Do Mais Fraco van Héctor Babenco – Zilveren Luipaard-award op het Filmfestival van Locarno – is een échte cultprent in de filmgeschiedenis die zich ergens halverwege de meesterwerken Los Olvidados (1950) van Luis Buñuel en City of God (Cidade de Deus, 2002) van Fernando Meirelles, bevindt. De film ligt bovendien ook chronologisch precies tussen beide in en behandelt hetzelfde thema van verlaten straatkinderen. Voor de verdere filmografie van deze drie belangrijke Latijns-Amerikaanse cineasten betekende de prent een vergelijkbare doorbraak.
De dialoog tussen deze films blijft open en is nog altijd bijzonder verrijkend want de drie klassiekers vormen bovendien een essentiële schakel in de ontwikkeling van de nationale filmindustrieën. Net als Luis Buñuel is Héctor Babenco een cineast die in zijn adoptieland een nieuwe nationaliteit vond en zich via zijn films de maatschappelijke vraagstukken van dat land eigen maakte.
Babenco verschijnt zelf aan het begin van de film in een proloog waarin hij een journalist speelt. Hoewel het om fictie gaat, heeft de scène een uitgesproken documentair karakter. Meteen wordt de toon gezet voor een drama dat zo dicht mogelijk bij een hedendaagse werkelijkheid wil komen van een vaak onbekend terrein is voor het grote publiek of stellig wordt genegeerd door de machthebbers. Brazilië verkeerde op dat moment trouwens nog altijd onder een dictatuur – van vijf opeenvolgende generaals – die van 1964 tot 1985 duurde.
Door de mazen van de censuur heen kan dit sociaal en politiek drama worden gelezen als een expliciete aanklacht tegen de eerste slachtoffers van de dictatuur: de onterfden en sociaal uitgestotenen. De jeugdgevangenis, die kinderen verandert in geharde delinquenten die klaarstaan om zich bij de criminele organisaties van het land aan te sluiten, kan zelfs worden opgevat als een metafoor voor de hele politieke organisatie van het land, in haar schadelijke en toxische uitwerking op de bevolking.
Als waardige erfgenaam van de Cinema Novo – de invloedrijke Braziliaanse filmstroming uit de jaren 60 en 70 die bekendstaat om haar politieke engagement, sociale kritiek en intellectuele karakter – plaatst Héctor Babenco personages aan de rand van de samenleving centraal in zijn verhaal om daarmee een impliciete politieke reflectie te ontwikkelen. Het zorgvuldig geschreven scenario schuwt enkele klassieke scènes uit het gevangenisgenre niet, maar gebruikt ze vooral om parallellen te trekken tussen het geweld van de volwassen wereld en dat van kinderen en jonge adolescenten die gedwongen worden veel te vroeg volwassen te worden. Dat vormt een van de diepste innerlijke drama’s van de gelijknamige held, zoals ook blijkt uit de laatste scènes van de film.
De grote verdienste van Pixote, A Lei Do Mais Fraco is in dat opzicht dat hij zowel neerbuigendheid als de pathetische veroordeling van burgerlijke buitenstaanders en vergelijkbare films vermijdt. In plaats daarvan wijst hij op de inefficiëntie of zelfs de belachelijkheid van psychologen, leraren en andere professionals uit de middenklasse, die door hun handelen of nalaten een fundamenteel onderdeel vormen van het mechanisme van collectieve vergetelheid en apathie.
Babenco kiest uiteindelijk voor een soort aanvaarding van het leven zoals het zich aandient, omdat het individu alleen nauwelijks in staat is om de diepgewortelde structuren van staats- en private uitbuiting te veranderen. Die structuren gaan al generaties lang mee en lijken elk misbruik dat de bestaande sociale, politieke en culturele status quo in stand houdt, te bevestigen.
Genre: drama, politiek, crime, psychlogisch
Jaar: 1980
Regisseur: Héctor Babenco
Cast: Fernando Ramos Da Silva, Jorge Julião, Marília Pêra, Gilberto Moura, Edilson Lino
Land: Brazilië
Speelduur: 128 minuten
