Net afgestudeerd, bijna 21 en al compleet de weg kwijt: zo leren we Benjamin Braddock kennen in The Graduate. Zijn hele jeugd heeft hij voorbeeldig de adviezen van zijn ouders opgevolgd: studeren, netjes blijven, vooral geen problemen maken. Maar nu hij plots zelf beslissingen moet nemen, blijkt het kompas van zijn leven verdacht weinig noorden te kennen.
Terwijl zijn ouders hem op een feest triomfantelijk presenteren als het paradepaardje van de familie, zou Benjamin het liefst door de vloer zakken telkens iemand hem vraagt wat hij nu eigenlijk van plan is met zijn toekomst. Het antwoord blijft meestal steken in een beleefd gemompel en een onzeker schouderophalen.
Midden in die existentiële mist verschijnt plots Mrs. Robinson, een vriendin van zijn ouders, die een stuk minder twijfelt over wat ze wil. Haar voorstel aan Benjamin is helder, direct en opvallend praktisch: hij hoeft haar alleen maar te bellen om af te spreken waar en wanneer. Na wat stuntelig getalm gaat Benjamin in op de uitnodiging. Het resultaat is een geheime affaire die zich grotendeels afspeelt tussen hotelkamers en het zwembad van zijn ouders, zeg maar een soort stage in volwassenheid, maar dan zonder punten.
De situatie wordt aanzienlijk ingewikkelder wanneer Elaine, de dochter van de familie Robinson, opduikt. Tot grote woede van haar moeder ontwikkelen Benjamin en Elaine gevoelens voor elkaar. Wat begon als een discreet tijdverdrijf dreigt plots een romantisch probleem van formaat te worden.
Weinig filmposters zijn zo iconisch geworden als die vanThe Graduate: een jonge, toen nog onbekende Dustin Hoffman kijkt gefascineerd naar het elegant gestrekte been van Anne Bancroft, gehuld in een donkere nylonkous. Het beeld is even eenvoudig als suggestief en het vat deze romantische knappe komedie eigenlijk perfect samen.
Die beroemde pose verwijst naar het moment waarop Benjamin voor het eerst botst met een wereld van volwassen verlangens waar hij tegelijk door gefascineerd en door geïntimideerd raakt. Zijn seksuele ontwaken is meteen ook een botsing met een samenleving die hem al een duidelijk script voor zijn leven heeft geschreven.
Dat The Graduate ondertussen stevig verankerd zit in de popcultuur is nauwelijks een verrassing. Beelden, citaten en zelfs de houding van de personages circuleren al decennia in memes, advertenties en T-shirtprints. Maar waarom blijft de prent, uitstekend geregisseerd door Mike Nichols als zijn tweede speelfilm na het relationele parel Who’s Afraid of Virginia Woolf?, nog altijd zo onweerstaanbaar?
Het antwoord ligt grotendeels in de herkenbare existentiële paniek die de film zo scherp observeert. Benjamin heeft zijn diploma met glans gehaald, zijn ouders zijn trots en de toekomst ligt zogezegd wagenwijd open. Alleen weet Benjamin zelf niet waar die toekomst zich precies bevindt. De vragen die de film vervolgens poneert, zijn universeel en ook pijnlijk herkenbaar: welke richting moet ik uit na mijn studie? Neem ik straks beslissingen waar ik later spijt van krijg? Ben ik eigenlijk wel klaar voor een volwassen leven? En hoeveel teleurstelling mag je je ouders aandoen voordat je officieel een mislukt project wordt?
Tijdens het feest krijgt Benjamin alvast een reeks adviezen die variëren van goedbedoeld tot licht absurd. Een gast raadt hem aan eerst zijn ‘wilde haren te verliezen’. Een andere fluistert hem één mysterieus woord toe: plastic.
Die scène is bijna terloops, maar ze raakt een kern van de film. De grootste nachtmerrie is niet falen, maar het is een ‘plastic mens’ worden: iemand die zijn leven laat bepalen door carrière, comfort en materiële voorspelbaarheid. Benjamin weet alleen nog niet hoe je daar precies aan ontsnapt.
Precies daarin schuilt de satirische kracht van de flick. The Graduate toont een generatie die zich begint te verzetten tegen het keurig geplande leven van hun ouders. De affaire tussen een verlegen twintiger en een door het leven licht cynisch geworden oudere vrouw geeft het verhaal bovendien een heerlijk subversieve ondertoon.
Binnen de context van de jaren zestig werd The Graduate een vroege voorbode van het Amerikaanse New Hollywood, een periode waarin jongeren, twijfel en maatschappelijke frictie eindelijk het scherm begonnen te domineren.
Bijna zestig jaar na de première voelt The Graduate nog verrassend fris. Het centrale coming-of-age-thema: wie ben ik en wat moet ik in hemelsnaam met mijn leven doen, blijft elke generatie opnieuw achtervolgen. Dankzij de precieze regie van Mike Nichols wat hem de Oscar opleverde als Beste Regisseur en het zenuwachtig charmante spel van Dustin Hoffman blijft Benjamin Braddock bovendien een van de meest herkenbare verloren zielen uit de filmgeschiedenis.
Of, anders gezegd: een film over volwassen worden waarin niemand volwassen echt lijkt te weten wat hij doet. En misschien is dat precies waarom hij zo goed blijft werken? Soit, het feit is dat The Graduate en loepzuivere klassieker is en moet gezien en herzien worden.
Genre: romantische komedie, romantiek, drama, coming of age
Jaar: 1967
Regisseur: Mike Nichols
Cast: Dustin Hoffman, Anne Bancroft, Katharine Ross, William Daniels, Richard Dreyfuss, Norman Fell
Land: USA
Speelduur: 106 minuten
