Na zijn ontsnapping uit de gevangenis en een dubbele moord uit wraak moet gangster Gu onderduiken. Om zijn vlucht en leven in de clandestiniteit te financieren, neemt hij deel aan een overval op een platina-transport. Maar de sluwe commissaris Blot zit hem al lange tijd op de hielen en zet een verraderlijke val voor hem op.
Le Deuxième Souffle, de achtste van helaas slechts dertien speelfilms van de grote regisseur Jean-Pierre Melville (tegelijkertijd zijn laatste zwart-witprent), sluit naadloos aan bij de centrale thematiek van zijn oeuvre. Het is een nauwkeurig gestructureerde, koele, maar niet gevoelloze onderwereldballade over het leven in de schaduw van de samenleving en over de strijd tussen – althans op papier – goed en kwaad. Uiteindelijk toont de film hoe moeilijk het is om die grens werkelijk te definiëren wanneer men dieper kijkt.
Gustave ‘Gu’ Minda, uitstekend geacteerd door Lino Ventura, slaagt erin om in een minutenlange woordeloze openingsscène uit de gevangenis te ontsnappen. Maar in plaats van te verdwijnen, veroorzaakt hij enkele dagen later opnieuw opschudding. Nadat er binnen het misdaadmilieu een aanslag is gepleegd op zijn zus Manouche, eigenares van een nachtclub en vertolkt door Christine Fabréga, rekent hij af met de twee daders en dumpt hun lichamen in het bos. Zoals altijd handelt hij professioneel, al moet hij deze keer improviseren.
De sluwe commissaris Blot, gespeeld door Paul Meurisse, is ondertussen al volop met zijn onderzoek bezig. Hij weet als geen ander dat één plus één in zijn wereld zelden twee is. Zeker niet in het milieu waarin hij opereert.
Deze speurder werkt zich van de ene kunstmatig gecreëerde ondervragingsdoodlopende straat naar de andere, maar is slim genoeg om daarbij niet het spoor bijster te raken. In deze kringen verraadt niemand vrijwillig zijn kameraden. De kunst van het recherchewerk bestaat erin valse sporen onmiddellijk te herkennen en zelfs naar je hand te zetten. Als je weet hoe het spel gespeeld wordt, probeer je de tegenstander ongemerkt in jouw richting te sturen. Met een gangster vang je een andere gangster. Criminelen mogen dan nog een soort erecode hebben en zich houden aan ongeschreven regels, de vertegenwoordiger van de wet houdt zich niet altijd aan de wettelijke spelregels. Hij maakt meedogenloos gebruik van de romantische kant van zijn tegenstanders. Alles draait om nut en noodzaak in een werkelijkheid die niet zwart-wit is, maar diep grijs.
Dit gangsterdrama, met een speelduur van tweeënhalf uur, lijdt na zijn fascinerende opening zichtbaar onder zijn lengte. Vooral in de eerste helft zorgt dat voor een wat trager en minder gunstig vertelritme, iets wat bij Melville eigenlijk onnodig aanvoelt. Hij stond altijd bekend om zijn geduldige, bijna chirurgische manier van observeren en beschrijven van situaties, processen en onderlinge verbanden, zonder ooit meer woorden te gebruiken dan echt nodig. Ook Le Deuxième Souffle is niet echt praatziek, maar lijkt aanvankelijk eerder een te lange aanloop dan de ‘tweede adem’ uit de titel te hebben. Dat vergeet je echter zodra deze crime uitgroeit tot een echte Melville-prent die zich nauwelijks hoeft te verbergen achter zijn grootste meesterwerken.
Vanaf de grote overval en de fatale gevolgen ervan wordt dit bijna perfecte Franse gangstercinema. Helemaal in de stijl van Melville maakt de caper van meet af aan duidelijk dat de betrokken personages eigenlijk geen enkele echte kans hebben. Ze lopen met open ogen hun ondergang tegemoet en volgen een voorbestemd pad, ook al krijgen ze voortdurend mogelijkheden om daarvan af te wijken. Zoals een niet-zwemmer op open zee uiteindelijk onvermijdelijk verdrinkt, hoe hard hij ook spartelt. Dat is de typische bittere Melville-toon: het subtiele aroma van een ambigu kat-en-muisspel waarin alleen winnaars en verliezers bestaan, maar nauwelijks echte sympathieke figuren. Terwijl dit donker drama er juist in slaagt om de ‘verkeerde’ mensen zo dichtbij te brengen dat het vreemd genoeg volkomen logisch aanvoelt.
Eervolle gangsters en moordenaars, speurders die hun toevlucht nemen tot perfide methoden, zonder dat de film een eenvoudig moreel oordeel velt. In plaats daarvan laat hij zien hoe dun de scheidslijnen vaak zijn, afhankelijk van het perspectief. Een wereld van alfamannetjes onder elkaar. Na een wat moeizame start ontwikkelt Le Deuxième Souffle zich tot een bijna briljante finale. Een meesterlijke regisseur die deze keer wat tijd nodig heeft om zijn ritme te vinden, maar daarna weer volledig overtuigt.
Genre: drama, misdaad
Jaar: 1966
Regisseur: Jean-Pierre Melville
Cast:Lino Ventura, Paul Meurisse, Raymond Pellegrin, Christine Fabréga, Michel Constantin
Land: Frankrijk
Speelduur: 150 minuten
