In de veelbesproken donker psychologisch en uitdagend seksueel drama L’Empire Des Sens (originele titel: Ai No Korîda) uit 1976 van de Japanse producent, scenarist en regisseur Nagisa Ōshima, draait alles rond de jonge Abe Sada (Eiko Matsuda) die in 1936 werkt als dienstmeisje in een hotel, waar zij niet alleen haar gewone taken vervult, maar ook geregeld wordt ingezet om de seksuele verlangens van mannelijke klanten te bevredigen.
Aangetrokken door zijn ontspannen karakter begint zij een affaire met de eigenaar, Kichizo Ishida (Tatsuya Fuji), die deze aanvankelijk beschouwt als een afleiding van zijn huwelijk en de relatie niet al te ernstig neemt. Al snel raakt hij echter in de ban van Abe die zich hals over kop in de verhouding stort. Voor haar is het meer dan louter aantrekkingskracht: het wordt een grenzeloze liefde. Ook Kichizo moet uiteindelijk erkennen dat het om meer gaat dan een affaire en vlucht met haar naar een ander hotel, waar zij zich volledig overgeven aan hun wederzijdse passie.
Omdat ze geld nodig hebben en Abe uit jaloezie Kichizo niet toestaat het hotel te verlaten, rest haar slechts een oude klant uit de tijd dat zij als prostituee werkte met wie zij enkele nachten doorbrengt. Maar de tijd zonder haar grote liefde kan zij nauwelijks nog verdragen en zij wordt steeds veeleisender, ook tijdens hun seksuele omgang, die al snel veel verder gaat dan het louter lichamelijke.
Omdat regisseur Nagisa Ōshima dankzij zijn jarenlange ervaring goed wist hoe de censuur in zijn geboorteland Japan werkte, zocht hij voor de verfilming van het schandaal rond de historische figuur/geisha/prostituee Abe Sada – een moordzuchtige en obsessieve liefdesgebeurtenis die destijds zowel de samenleving als de politiek bezighield – steun in het buitenland. Daardoor kon L’Empire Des Sens als een Franse productie worden gerealiseerd.
Toch werd deze controversiële tragedie in veel landen onderwerp van hevige controverses vanwege de expliciete seksscènes. Ondanks de steun van talrijke critici en intellectuelen werd het werk op sommige plaatsen verboden – tijdelijk ook in België na een ‘ingreep’ van het gerecht tijdens een vertoning van de film tijdens het Filmfestival van Gent – of slechts in sterk ingekorte vorm vertoond.
In de loop der jaren verwierf L’Empire Des Sens echter niet alleen daardoor, een bijzondere reputatie. Net als veel werken die maatschappelijke taboes onderzoeken, behandelt dit stomende liefdesdrama thema’s als seksualiteit, liefde en politiek in Japan en in het bijzonder de problematische verbondenheid tussen politiek en het lichaam.
Interessant – of beter gezegd ironisch – is dat veel reacties op Ōshima ‘s film een spiegelbeeld vormen van de reacties uit de omgeving van Abe en Kichizo op hun relatie. Reeds in een vroege scène wordt die paradoxale houding tegenover seksualiteit duidelijk zichtbaar. Een groep nieuwsgierigen trekt de broek van een dronken man naar beneden en ontbloot zijn geslachtsdeel. Wanneer hij protesteert en zich tegen de vernedering verzet, krijgt hij tot overmaat van ramp ook nog een sneeuwbal tegen zijn testikels geworpen. Van de pijn vertrokken valt hij in een vuile plas, waar hij Abe herkent, met wie hij in de tijd dat zij nog prostituee was enkele aangename uren had doorgebracht. Met een mengeling van fascinatie en afschuw slaan de omstanders, voornamelijk vrouwen, het tafereel gade. Zij kunnen niet anders dan geboeid volgen hoe het verhaal zich verder zal ontwikkelen.
Het is die verboden blik vaak ook door een deurspleet of een halfgeopend raam die zich telkens weer een weg baant in L’Empire Des Sens. Hoewel die blik naar buiten toe als schandalig en verwerpelijk gedrag wordt veroordeeld, blijkt steeds opnieuw hoe groot de fascinatie is voor alles wat verboden is. Tegelijkertijd veranderen het taboe en de maatschappelijke veroordeling het individu, zoals te zien is aan Abe en Koichi. Alleen opgesloten in hun kamer kunnen zij hun liefde beleven, hun utopie van de absolute vereniging, een ideaal dat op verschillende manieren kan worden geïnterpreteerd.
Dat samenlevingen – niet alleen de Japanse – een moeizame verhouding hebben tot openlijk geuite seksualiteit is niets nieuws. Voor Ōshima gaat het echter, zoals in veel van zijn andere werken, om de vraag waarom juist die utopie van de liefde niet kan bestaan en uiteindelijk omslaat in geweld. Hoewel Abe en vooral Koichi aanvankelijk nog stevig verankerd zijn in de rollen die de maatschappij hun oplegt, laat het verhaal zien hoe hun hartstocht hen verandert. Vooral Abe streeft steeds sterker naar een absolute vereniging, een volkomen extase die haar steeds dichter bij de dood brengt.
In tegenstelling tot wat traditioneel wordt verwacht en maatschappelijk wordt aanvaard, maakt zij aanspraak op bezit, stelt zij regels op en verandert ze in een jaloerse furie zodra zij ook maar vermoedt dat Koichi zich niet aan hun afspraken heeft gehouden. Meer dan eens beschrijft Koichi hoe Abe mannen niet alleen verleidt, maar hen als het ware verslindt.
In L’Empire Des Sens wordt deze daad voorgesteld als een daad van liefde, die tegelijkertijd vooruitwijst naar de dood. Terwijl de samenleving zich in de oorlog stort, beleven de geliefden een ogenblik van volkomen extase, een moment dat echter noodlottig genoeg niet kan voortduren.
Nagisa Ōshima creëert in L’Empire Des Sens een beklemmende, bijna afgesloten sfeer. Het decor – traditionele Japanse herbergen, kamers en smalle straatjes – oogt sober en authentiek, waardoor de aandacht volledig naar de personages en hun steeds obsessievere relatie wordt getrokken. De warme kleuren en de beperkte ruimtes versterken het gevoel van afzondering en verstikking.
De regie is opvallend afstandelijk en beheerst. Ōshima filmt de expliciete scènes zonder sensatiezucht: de camera observeert eerder dan dat ze oordeelt. Daardoor verschuift de aandacht van erotiek naar de psychologische en destructieve dynamiek tussen de geliefden.
Het acteerwerk van Eiko Matsuda en Tatsuya Fuji is uitzonderlijk intens en overtuigend. Beiden spelen met een grote lichamelijke en emotionele overgave, waardoor de obsessie, afhankelijkheid en fatale hartstocht van hun personages geloofwaardig en aangrijpend worden. Juist die combinatie van sobere regie en compromisloos acteren maakt deze klassieker tot veel meer dan een provocerende of expliciete productie.
Nagisa Ōshima’s L’Empire Des Sens is een bijna uniek drama over liefde, seksualiteit en taboes. Via vaak zeer expliciete scènes vertelt de regisseur het verhaal van een allesverterende hartstocht, maar ook van de dood, die hij bovendien verbindt met de historische werkelijkheid van zijn vaderland.
Genre: drama, tragedie, psychologisch, seksualiteit, liefde, obsessie
Jaar: 1976
Regisseur: Nagisa Ōshima
Cast: Eiko Matsuda, Tatsuya Fuji, Aoi Nakajima, Yasuko Matsui, Meika Seri
Land: Frankrijk, Japan
Speelduur: 109 minuten
