Met L’autres Laurens die in 2023 werd geselecteerd voor het filmfestival van Cannes, sectie Quinzaine des Cinéastes, leverde de in Namen geboren en in Brussel wonende docent, theatermaker, scenarist en regisseur Claude Schmitz, een film af die laveerde tussen misdaadverhaal, spookachtige melancholie en absurdistische humor. In zijn nieuw hersenspinsel Sainte-Marie-aux-Mines blijft hij trouw aan zijn typische en eigenzinnige toon, maar schuift hij de nevenpersonages uit zijn vorige film nadrukkelijk naar voren. Wat volgt is een eigenaardige mix van buddy movie, cosy crime, fictie en existentialistische komedie die even vaak charmeert als frustreert.
Het uitgangspunt klinkt nochtans als klassieke detectiecinema. Tijdens de jaarlijkse mineralen- en edelstenenbeurs van Sainte-Marie-aux-Mines, de op één na grootste ter wereld, worden twee oudere speurders uit Perpignan ingeschakeld om toezicht te houden op mogelijke diefstallen. Francis Conrad (Francis Soetens) en Alain Crab (Rodolphe Burger) vormen een onafscheidelijk duo van licht uitgerangeerde politiemannen die meer geïnteresseerd lijken in rondslenteren, praten en zwijgen dan in efficiënt speurwerk. Wanneer er effectief een kostbare steen verdwijnt, ontspint zich een onderzoek dat steeds verder afdwaalt van de misdaad zelf.
Wie een strak opgebouwde thriller verwacht, zal al snel afhaken. Sainte-Marie-aux-Mines is veel minder geïnteresseerd in spanning of plot dan in sfeer, ritme en menselijke aanwezigheid. De film dobbert bewust stuurloos door het slaperige Franse stadje Sainte-Marie-aux-Mines, waar de personages eindeloos wandelen, cafés binnenstappen, sigaretten roken en banale gesprekken voeren die nergens lijken naartoe te gaan. Schmitz maakt van die doelloosheid een stijlmiddel. De prent ademt een soort melancholische loomheid die sterk doet denken aan het werk van Aki Kaurismäki of Jim Jarmusch, maar ook aan het bevreemdende provinciale universum van Twin Peaks, maar dan in een ultralight-verpakking.
Dat levert geregeld bijzonder grappige momenten op. Conrad en Crab gedragen zich als twee mannen die ergens onderweg zijn blijven steken in een ander tijdperk. Vooral Rodolphe Burger – permanent verscholen achter zijn zwarte zonnebril – maakt van Crab een bizarre figuur: stoïcijns, stuntelig en soms ontroerend. De chemie tussen Burger en Francis Soetens vormt zonder twijfel het kloppende hart van de film. Omdat Schmitz grotendeels met improvisatie werkt, voelen hun gesprekken ongekunsteld en spontaan aan. Je gelooft meteen dat deze mannen al jaren samen rondzwerven.
Toch botst die losse aanpak ook op haar limieten. Sainte-Marie-aux-Mines mist soms focus en dreigt halverwege volledig stil te vallen. De detectiveplot wordt zo ver naar de achtergrond geduwd dat bepaalde scènes vrijblijvend beginnen aan te voelen. Niet elke absurde dialoog of lange wandeling draagt voldoende betekenis om de aandacht vast te houden. Vooral in het middengedeelte lijkt Schmitz iets te verliefd op zijn eigen traagheid, waardoor de prent af en toe in zelfbewuste quirky cinema vervalt.
Maar net wanneer Sainte-Marie-aux-Mines dreigt te verdwijnen in vrijblijvendheid, vindt Schmitz opnieuw emotionele grond onder de voeten. Langzaam verschuift het verhaal naar de vriendschap tussen beide mannen en de angst voor verandering die daaronder sluimert. Wanneer Crab gevoelens ontwikkelt voor Nour Zeroual (Samia Lemmiz), ontstaat er een subtiele spanning: alsof een mogelijke romance hun vertrouwde dynamiek zou kunnen ontwrichten. Zonder het expliciet uit te spreken, gaat deze flick uiteindelijk over ouder worden, eenzaamheid en de moeilijkheid om los te komen van routines en relaties die je identiteit bepalen.
Visueel kiest Schmitz voor een sobere, bijna nonchalante stijl die perfect aansluit bij het dorpse decor. Sainte-Marie-aux-Mines wordt geen pittoreske toeristische locatie, maar een vergeten plek die leeft in de schaduw van economische achteruitgang en verdwenen industrie. Wanneer de beurs voorbij is en de tenten worden afgebroken, blijft een leegte achter die als een stille echo door de rest van de film waart. Dat gevoel van vergankelijkheid geeft Sainte-Marie-aux-Mines uiteindelijk iets meer emotionele diepgang dan je aanvankelijk zou vermoeden.
De film zal ongetwijfeld voor verdeeldheid zorgen bij het publiek. Voor sommigen zal dit een pretentieus niemendalletje zijn waarin nauwelijks iets gebeurt. Voor anderen is het precies die ongrijpbare combinatie van humor, melancholie en absurditeit die dit drama zo onweerstaanbaar maakt. Claude Schmitz bewijst in elk geval opnieuw dat hij een van de meest eigenzinnige stemmen binnen de hedendaagse Belgische cinema blijft: een filmmaker die liever sfeer oproept dan verhalen dichttimmert. Sainte-Marie-aux-Mines is zeker geen prent die je meesleept, wel een die af en toe hypnotiseert, maar ook wel vermoeid.
Genre: drama
Jaar: 2026
Regisseur: Claude Schmitz
Cast: Rodolphe Burger, Francis Soetens, Samia Lemmiz, Anne Suarez, Chloé Legrand
Land: Frankrijk, België
Speelduur: 86 minuten
