De Russische regisseur Andrei Konchalovsky wordt volgend jaar negentig. Maar hij verlangt nog niet naar zijn pensioen. Zijn meest recente en uitstekende bioscoopfilm Dear Comrades! dateert van vier jaar geleden. Intussen draaide hij vorig jaar ook een televisiefilm in Rusland. Bij ons zal hij vooral bekend staan als de regisseur van Runaway Train. Ik heb Konchalovsky twee keer kunnen interviewen, onder meer op de set van zijn (vreselijke) The Nutcracker. Wat volgt is een greep uit een van die gesprekken.
Hoe bent u bij Runaway Train terechtgekomen?
Andrei Konchalovsky: Elk project komt op een interessante manier. Ik was mijn eerste Amerikaanse film aan het draaien toen een vriend die met Coppola werkte me belde en vroeg of ik geïnteresseerd was in een script van Kurosawa. Hoe kan ik daar nee op zeggen? Elk script van Kurosawa is buitengewoon. Kurosawa had het script voor zichzelf geschreven, maar hij kon niet overweg met Hollywood, wat ik heel goed begrijp. Hij vertrok, en het script bleef tien jaar liggen.
Hoeveel is er veranderd aan het originele script?
Enorm veel. In zijn versie speelde de actie zich af in Japan, met Japanse personages, een andere mentaliteit, een andere expressie. Het was een veel raadselachtiger film, zonder climax zoals wij die hebben, zonder de achtergrondgeschiedenis. Meer zen. Hetzelfde basisidee: een trein die niet kan stoppen, mensen die gevangen zitten. Maar we moesten het toegankelijker maken. Minder Japans, niet per se meer Amerikaans. We schreven verschillende versies.
Hoe vond u de schrijver voor de gevangenisdialogen?
We zochten iemand die de taal van criminelen en gevangenen kende. Ik belde Robert Duvall en vroeg hem wie dat kon. Hij noemde twee namen. De eerste zat in Miami en schreef dialogen voor Miami Vice. We vroegen hem te komen, maar hij weigerde. Hij wilde dat wij naar hem kwamen. Uiteindelijk arriveerde hij met twee assistenten en was volledig van de wereld. Hij begreep geen woord van wat we zeiden. De man was nog steeds volledig verslaafd. Na dertig minuten hebben we hem terug in de auto naar Miami gezet. De tweede man werd een heel goede vriend van me. Hij heette Eddie Bunker. Hij werd schrijver in de gevangenis, maar was er beroemd omdat hij zich had ontwikkeld tot een intellectueel die alles in de gevangenisbibliotheek had gelezen. Hij speelde ook mee in de film en begon dus zijn acteercarrière bij mij. Later castte Tarantino hem in Reservoir Dogs. Een buitengewone man.
Hoe eindigde de film oorspronkelijk?
In de eerste versie kwam het hoofdpersonage gewoon thuis. Manny komt thuis, zit zijn noedels te eten, en zijn vrouw vraagt waarom hij zo stil is. Hij zegt alleen: ik ben moe. Hij vertelt haar niets. Prachtig, maar te anticlimactisch voor het Amerikaanse publiek. Niet bevredigend genoeg.
U heeft ook Eric Roberts in de film. Hoe liep dat?
Ik zocht een jonge acteur, en hij was fantastisch in The Pope of Greenwich Village. Daarna raakte hij verslaafd aan drugs en had hij een heel ernstig ongeluk waarbij zijn hand gedeeltelijk verlamd raakte. Hij was een beetje gemarginaliseerd geraakt. Ik denk dat Runaway Train een van zijn eerste films was na die crisis. Hij is een wonderbaarlijke acteur die minstens zo groot had kunnen worden als de grootste jonge sterren van Amerika. Maar cinema is Russische roulette.
En Jon Voight?
Hij wilde het eerst niet doen. Hij zei: ik ben een goede jongen, ik kan geen slechteriken spelen, kijk maar naar mijn gezicht. Maar hij ontmoette Eddie Bunker en begon na te denken. En hij begon mee te schrijven. Die grote monoloog in de film, over het krabben van de vloer: Eddie Bunker had twee regels geschreven, Voight schreef de rest zelf. Een halve pagina, sensationeel. Maar we hadden geen tijd meer. John zei dat hij het opnieuw wilde draaien. Ik zei: we kunnen niet naar de producers, die vermoorden ons allebei. Dus zetten we de scène gewoon op het schema voor de volgende dag, op dezelfde locatie, met hetzelfde licht. Ze kwamen, zeiden oké, en we smokkelden het erin.
U heeft Warner Brothers ook uitgelokt om u te ontslaan van Tango & Cash.
Ik had als producer Jon Peters, een beruchte lastpost. Elke dag schreeuwde hij: jij werkt nooit meer in deze stad. En ik zei: val dood. Ik kan niet werken onder deze omstandigheden. Op een dag vond ik Peters in mijn montageruimte bezig met het monteren van mijn film. Ik belde de Directors Guild en vroeg iemand te sturen. Die zei tegen Peters dat hij buiten moest blijven. Een producer mag de montageruimte niet betreden zolang de director’s cut niet klaar is. Drie maanden later, nadat hij uit de montageruimte was gezet, ging hij naar de top en zei dat hij niet kon werken met mij. Zo was het afgelopen. Maar mijn naam staat wel nog in de aftiteling, want ik wilde mijn geld. Ik moest zeventig procent van de film draaien. Dat deed ik, en zodra ik dat had bereikt, werd ik ontslagen. Meteen daarna vloog ik naar Bilbao, dan Barcelona, dan naar het filmfestival van San Sebastian. Met een dagvergoeding van Warner Brothers. Vier maanden lang: betaald, auto, hotels, alles. Het paradijs.
U bent twaalf jaar in Amerika gebleven en bent uiteindelijk teruggekeerd naar Rusland. Waarom?
Twee redenen. Ten eerste was het de tijd van de perestrojka en Gorbatsjov. Er was vrijheid. Ik wilde een film maken over Stalin en wist dat ik daarvoor in Rusland moest zijn. Ten tweede veranderde Hollywood drastisch. Aan het einde van de jaren tachtig werd het overgenomen door Wall Street en zakenlui. De laatste generatie grote Hollywood-producers – Goldwyn en anderen – waren te oud geworden. Orson Welles stierf. Het echte Hollywood verdween. Toen kwamen de mannen uit de reclamewereld. Ridley Scott en Tony Scott zijn grote regisseurs, maar hanteren een andere taal. Films werden meer actie, meer flash. En dan was er Star Wars, die bewees dat je honderden miljoenen kon verdienen. Wall Street begreep het en stapte op de trein. Vroeger kostte The Godfather zes miljoen dollar en bracht zestig miljoen op. Ongelofelijk. Maar in twintig jaar tijd ging je van zes naar tweehonderdveertig miljoen. Als je voor honderdvijftig miljoen draait, kan je niet meer denken zoals voor zes. Het is de croissant van de kleine bakker versus de bevroren fabrieksversie. Exact hetzelfde, maar volledig anders.
Waarvoor bent u het meest bekend, denkt u?
In Rusland ben ik het best bekend door Siberiada. Dat was mijn grote film daar, enorm populair in Europa. Maar ook door Odyssey, de televisiefilm die een Emmy won voor beste miniserie. Ik denk dat het een van de beste bewerkingen is van dat antieke verhaal. Het ging niet om zwaarden en spektakel, maar om poëzie. Het was echter een gevecht om die film te maken. Ze wilden me ontslaan om mijn script. Ik zei: doe het dan. De hoofdacteur dreigde ook weg te lopen omdat hij een ander aanbod had. Hij en anderen werden echter gedwongen de film te maken. Ze haatten me tijdens de hele opnameperiode. Aan het einde begonnen ze me een beetje aardig te vinden. Maar het was een wonderbaarlijke ervaring.
