La Passion de Jeanne d’Arc geldt niet alleen als het meesterwerk van de Deense regisseur Carl Theodor Dreyer, maar ook als een van de meest radicale films uit het tijdperk van de stille cinema. Zeven jaar nadat Jeanne d’Arc door de katholieke kerk heilig werd verklaard, draaide Dreyer een film die nauwelijks geïnteresseerd lijkt in historische reconstructie. Geen heroïsche veldslagen of groots spektakel, wel een verstikkend portret van een vrouw die in haar geloof blijft volharden terwijl de wereld rondom haar langzaam dichtklapt.
Dat verhaal kent iedereen min of meer. Tijdens de Honderd Jarige-oorlog leidde Jeanne d’Arc als jonge boerendochter de Franse troepen naar een beslissende overwinning bij Orléans. Tegelijk groeide ze uit tot een religieus symbool: een meisje dat beweerde stemmen van God te horen en visioenen te krijgen van heiligen en engelen. Voor haar rechters was dat ketterij, voor Frankrijk werd het mythologie.
Dreyer focust zich niet op Jeanne als nationale heldin, maar op haar laatste uren. De prent begint wanneer ze al gevangen zit en voor een kerkelijke rechtbank moet verschijnen. Daar proberen priesters en rechters haar met dreigementen, manipulatie en foltering tot een bekentenis te dwingen. Die soberheid maakt de film des te intenser. Vrijwel alles speelt zich af in kale ruimtes en extreme close-ups, waardoor elk gezicht verandert in een landschap van angst, wanhoop of fanatisme.
Centraal staat de legendarische vertolking van Maria Falconetti, die met amper meer dan haar blik een van de meest verpletterende acteerprestaties uit de filmgeschiedenis neerzet. Haar gezicht draagt de hele tragedie: uitgeput, angstig, maar tegelijk bezield door een bijna bovenaardse overtuiging. Dreyer filmt haar meedogenloos van dichtbij, zonder glamour of bescherming. Het resultaat is nog altijd ongemakkelijk intens. Je kijkt niet naar een historische figuur, maar naar een mens die langzaam wordt vermalen door een instituut.
Ook formeel blijft dit portret verbluffend modern. De scheve camerastandpunten, de harde belichting en het ritme van de montage geven de rechters iets grotesk en demonisch. Cameraman Rudolph Maté maakt van gezichten bijna abstracte beelden, waardoor La Passion de Jeanne d’Arc soms dichter bij expressionistische horror aanleunt dan bij klassiek historisch drama.
De productiegeschiedenis van de film is haast even legendarisch als het verhaal zelf. De originele versie ging verloren in een brand in de Berlijnse UFA-studio’s. Dreyer reconstrueerde een tweede versie aan de hand van massa’s outtakes die hij nog in zijn bezit had. Toen dit filmnegatief vervolgens werd opgeslagen in de Franse studio in het Labo G.M. in Parijs, zag Dreyer ook deze kopie in vlammen opgaan toen deze studio eveneens volledig afbrandde. Het lot van deze flick liep dus pijnlijk genoeg parallel met het lot van La d’Arc die immers zelf op de brandstapel stierf. Pas decennia later dook onverwacht een intacte kopie van de oorspronkelijke versie op in een Noors psychiatrisch ziekenhuis. Dankzij die restauratie kan je nu ervaren waarom deze film bijna honderd jaar later nog altijd zo’n mokerslag blijft.
La Passion de Jeanne d’Arc is geen eenvoudige kijkervaring, wel een hypnotiserende. Een zwart-wit-stille-film die religieuze extase, lichamelijk lijden en institutionele wreedheid samenbrengt in beelden die zich blijvend op het netvlies vastklitten. Een monument uit de filmgeschiedenis dat nog niets van zijn kracht heeft verloren.
Genre: drama, historisch
Jaar: 1928
Regisseur: Carl Theodor Dreyer
Cast: Maria Falconetti, Antonin Artaud, Eugène Silvain, Michel Simon, Louis Ravet
Land: Frankrijk
Speelduur: 110 minuten
