Na vijf langspeelfilms is Our Land (originele titel: Nuestra Tierra) de eerste documentaire van de Argentijnse cineaste Lucrecia Martel. Centraal staat het feit dat tijdens een gewelddadige confrontatie een lid van een inheemse gemeenschap wordt doodgeschoten. In haar eerste sterke en markante docu observeert de koningin van de Argentijnse cinema het rechtsproces dat de blinde vlekken en open wonden van het Argentijnse verleden én heden blootlegt.
Niets ligt Martel minder dan zich te profileren als de briljante formalist die zij onmiskenbaar is want haar voornaamste handelsmerk is dat ze zichzelf bewust op de achtergrond plaatst en hert woord geeft aan mensen die zelden of nooit centraal staan.
Our Land begint enigszins plechtig in de ruimte. Onder koorzang glijdt de camera langs onze blauwe planeet waarna ze snel inzoomt en op aarde blijft. Meer bepaald in de provincie Tucumán, in het noordwesten van Argentinië waar glooiende, groene heuvels het landschap bepalen en waar een man om het leven is gekomen, maar niet op een mysterieuze manier. Hij werd doodgeschoten en daar bestaan videobeelden van. Moord, scanderen sommigen en anderen noemen het zelfverdediging.
De eersten zijn de Chuschagasta, een inheemse gemeenschap die al generaties lang in deze streek leeft, maar door de Argentijnse meerderheid wordt gemarginaliseerd. De anderen – een ondernemer en twee voormalige politieagenten – beroepen zich op zelfverdediging. Zij betwisten het eigendomsrecht van de Chuschagasta op hun land, aangetrokken door de bodemschatten die er te vinden zijn.
Op 12 oktober 2009 escaleert het conflict. Javier Chocobar wordt doodgeschoten door Darío Luis Amín. Lucrecia Martel laat geen enkele twijfel bestaan over wie met het Nuestra of Our – ons – uit de titel wordt bedoeld, ook al rekent zij zichzelf als witte Argentijnse niet vanzelfsprekend tot een welbepaalde groep. Haar bijdrage is vooral een vorm van filmische solidariteit.
De juridische afhandeling van Chocobars dood liep om uiteenlopende, deels ronduit schandalige, redenen grote vertraging op. Daardoor begon het proces pas in 2018 en alleen na jarenlange protesten. Beelden uit de rechtszaal vormen het narratieve kader van de prent: getuigenverhoren, reacties van het publiek, gezichten, tranen en de voortdurende woordenstrijd tussen aanklagers en verdediging, vol retorische trucs en absurde redeneringen.
Tot de bewijsvoering behoort zelfs een uiterst nauwgezette reconstructie van de gebeurtenissen op de plaats van het misdrijf, waarbij de daders trots demonstreren welke gevechtstechnieken zij ooit van de Argentijnse staat geleerd hebben. Dit bijna groteske spektakel, omringd door veel media-aandacht, moet aanvullen wat op de oorspronkelijke video van de schietpartij te zien is. Daarop zie en hoor je hoe een woordenwisseling langzaam escaleert tot fysiek geweld. Plotseling verdwijnt het beeld en de camera raakt in de chaos los, draait tollend naar de grond en registreert alleen nog slagen, schoten en geschreeuw.
Voor bepaalde toeschouwers zullen de dronebeelden die in Our Land geregeld worden gebruikt aanvankelijk wat bevreemdend overkomen. Elders zijn drones vaak een teken van amateuristische filmtaal of een symbool van moderne oorlogvoering en surveillance.
Toch slaagt Martel erin beelden te creëren die gaandeweg – en vooral in combinatie met de intieme scènes uit de rechtszaal – iets wonderlijks krijgen. Anders dan in een gepolijste natuurdocumentaire zweeft de camera niet moeiteloos over het landschap. Soms verandert ze abrupt van richting en verraadt zo haar mechanische aard.
Te midden van alle kritiek op koloniale manieren van kijken, blijft de film ook vasthouden aan een idee van schoonheid dat moeilijk te ontkennen is, hoezeer de geschiedenis van de verdrijving van inheemse bevolkingen ook in dit landschap is gegrift.
De moeilijk te vatten kracht van deze beelden heeft alles te maken met de verschuiving van perspectief die de prent teweegbrengt. Martel plaatst tegenover het rechtsproces dat zij documenteert, haar eigen vorm van alternatieve bewijsvoering.
In zorgvuldig verweven hoofdstukken vertellen leden van de Chuschagasta-gemeenschap en mensen die Javier Chocobar van nabij kenden – onder wie zijn weduwe – over hun leven in dit landschap: de suikerrietteelt, de dagelijkse problemen en de scholen waar de geschiedenis van de inheemse bevolking ontbreekt, terwijl de ontdekking van Amerika wel wordt onderwezen.
Zo ontvouwt zich een verhaal over de blinde vlekken en open wonden van het Argentijnse verleden en heden. Privéfoto’s uit familiealbums en persoonlijke videobeelden worden erin opgenomen, waardoor de documentaire uitgroeit tot een soort collage van mondelinge geschiedenis.
Door de rechtszaal tegenover dit levende archief te plaatsen, ontmaskert Martel de schijnbare precisie van de juridische taal moeiteloos als een mechanisme dat onrecht verhult en een structureel scheef systeem in stand houdt in plaats van het te corrigeren.
Door te luisteren, te observeren, feiten te verzamelen en die met elkaar te verbinden, ontwikkelt Our Land een filmische aanpak die juist daarom zo overtuigend is: een samenbrengen – wat anders zelfde gebeurt – van woede en geduld.
Uit die houding ontstaat een documentaire die toegankelijk genoeg is om een breed publiek aan te spreken, maar tegelijk compromisloos genoeg om haar scherpte geen moment te verliezen. Our Land is geen makkelijk toegankelijke documentaire, maar zeker een noodzakelijke. Kortom, dé ultieme feel-bad-documentaire voor wie dacht dat kolonialisme iets uit de geschiedenisboeken was.
Genre: documentaire
Jaar: 2025
Regisseur: Lucrecia Martel
Cast: Comunidad Chuschagasta, Javier Chocobar
Land: Argentinië, Verenigde Staten, Mexico, Frankrijk, Nederlands, Denemarken
Speelduur: 123 minuten
