La Pie Voleuse 

Met La Pie Voleuse keert Robert Guédiguian terug naar zijn vertrouwde terrein: de wijken van Marseille waar arbeiders, werklozen en oud-linkse idealisten zwoegen, dromen en falen. Maar wie een hartverwarmende parabel verwacht in de lijn van Marius et Jeannette of Les Neiges du Kilimandjaro, komt bedrogen uit. Guédiguian levert met La Pie Voleuse hier een pseudo film noir af doch gesitueerd in het volle daglicht. De hoop is dun gezaaid, de solidariteit opgedroogd.

We volgen Mireille (zoals altijd zorgvuldig en meeslepend vertolkt door Ariane Ascaride, in het echte leven zowel de muze als echtgenote van de regisseur), een vrouw die na een persoonlijke inzinking terugkeert naar haar oude buurt in l’Estaque. Wat begint als een klein incident – een verloren ring, een vluchtige verdenking – groeit uit tot een beklemmend moreel drama. Wie heeft wat gedaan? En nog belangrijker: waarom kijkt iedereen weg?

De titel – La Pie Voleuse of ‘de dievende ekster’ – werkt op meerdere niveaus. Er is sprake van een concrete diefstal, maar Guédiguian gebruikt het beeld ook als symbool voor de ontluistering van een gemeenschap. Iedereen grijpt instinctief naar wat blinkt: een beetje waardigheid, een greintje status of gewoon geld. Morele principes worden ingewisseld voor overlevingsdrift.

Guédiguian is altijd al een erudiete chroniqueur geweest van het volksleven in Marseille, maar zijn toon is deze keer merkbaar grimmiger dan in zijn bekendere films. Waar Marius et Jeannette uit 1997 nog zinderde van kameraadschap en humor en Les Neiges du Kilimandjaro in 2011 hoop putte uit solidariteit, is La Pie Voleuse een verhaal van vermoeidheid en moreel verval.

De buurt waarin het sociaal drama zich deze keer (weer) afspeelt, lijkt uit elkaar te vallen. Vaste waarden brokkelen af en idealen klinken hol. Zelfs vertrouwde gezichten (Jean-Pierre Darroussin, Gérard Meylan en Jacques Boudet, hier in zijn laatste rol voor zijn overlijden kort na de opnames, duiken opnieuw op), maar ogen hier ouder, schimmiger, cynischer en mistroostiger. Het collectieve geweten van de arbeidersklasse, ooit Guédiguians morele kompas, is duidelijk zoek.

Guédiguian blijft (gelukkig) trouw aan zijn gekende en geliefde stijl: sober camerawerk, natuurlijke decors en uitstekende fetisj-acteurs die leven in hun personages in plaats van ze te spelen. Doch voor het warme realisme van vroeger, kiest hij nu voor kille directheid. De prent ademt beklemming. Geen grote gebaren, wel kleine momenten die blijven hangen zoals blikken, stiltes en onuitgesproken verwijten.

Zoals steeds zien we ook hier dat Guédiguian, naast zijn geliefkoosde groep protagonisten, opnieuw kiest om met dezelfde medewerkers te werken. Noem het gerust zijn (bijna) handelsmerk wat wel zorgt voor een duidelijk herkenbare continuïteit. D.O.P. Pierre Milon is weer van de partij en weet met zijn sobere fotografie vol close-ups, de emoties van de personages uitstekend te benadrukken. Ook Bernard Sasia (montage) en Anne-Marie Giacalone (kostuums) leveren terug bijdragen die het sociale kader trouw blijven.

Vaste componist Michel Petrossian verdient een bijzondere vermelding. Hij benadrukt – soms tot het uiterste – de dubbele aard van de film: dissonante composities in het eerste deel die sociale problematiek onderstrepen en meer klassieke muziek in het tweede deel. Muziekkeuzes zoals de ouverture van Rossini’s La gazza ladra (een directe verwijzing naar de filmtitel) en Schuberts Zwanenzang zijn weliswaar boeiend, maar zijn narratief op bepaalde momenten wel als wat overdadig en zwaar.

Zwak, ongeloofwaardig en zelfs wat gênant in het scenario dat Guédiguian opnieuw samen met Serge Valletti schreef, is beslist de subplot rond de bovendien abrupt geïntroduceerde liefdesrelatie tussen de dochter van de dievegge en de zoon van het slachtoffer. Deze overbodige romance bulkt van clichés en vlakke onderlinge dialogen wat grondig het politieke en sociale filmische evenwicht van de film verstoord.

Ook de symboliek is wat nadrukkelijk, denk hierbij bijvoorbeeld aan de terugkerende ekster en de bijna literaire metaforen rond ‘gestolen tijd’, maar is toch niet te nadrukkelijk storend. Daarvoor is de film te consequent, te eerlijk en zelfs te hard nodig.

La Pie Voleuse is niet Guédiguians meest uit het leven gegrepen, toegankelijke en scherpe Franse auteursprent die we van hem gewend zijn, maar wel één van zijn meest urgente mentale spinsels. Het is een somber, eenvoudig, maar zeker noodzakelijk hoofdstuk in zijn al langlopende Marseille-cyclus. Een verkennend document over de complexe dynamiek van menselijke relaties, het falen van personen van vlees en bloed, van de kwetsbaarheid van financiële omstandigheden, van manke systemen en van verdampte idealen die Jan Modaal geen uitweg bieden behalve dan misschien via de kracht van mededogen. La Pie Voleuse is eerder een beladen doch realistische maatschappelijke spiegel-reflectie. Maar weet dat Guédiguians zelfs minder ontvankelijke drama’s toch nog altijd integere en beklijvende cinematografische artefactjes zijn.

Genre: drama, romance
Jaar: 2024
Regisseur: Robert Guédiguian
Cast: Ariane Ascaride, Jean-Pierre Darroussin, Gérard Meylan, Jacques Boudet
Land: Frankrijk
Speelduur: 101 minuten