How to Steal a Million 

In de jaren zestig was een overval niet zomaar een misdaad, het was een stijloefening. Terwijl de Fransen rififi – gangsterjargon dat staat voor criminele intriges in een noir-achtige sfeer en rechtstreeks is afgeleid van de uitstekende Franse misdaadklassieker Du rififi chez les hommes van Jules Dassin uit 1955 – serieus namen, maakte William Wyler er in 1966 een speels feestje van.

Exact zestig jaar na zijn release is How to Steal a Million nog steeds de ultieme vintage heist-komedie: vederlicht, een tikkeltje absurd en onweerstaanbaar charmant.

Charles Bonnet (een heerlijk cabotinerende Hugh Griffith) is een gerespecteerd kunstverzamelaar in het Parijs van de sixties. Althans, dat denkt de buitenwereld. In werkelijkheid is hij een meestervervalser die zijn fortuin bij elkaar schildert. Zijn dochter Nicole (Audrey Hepburn, gehuld in onberispelijke Givenchy-outfit) bekijkt de familiale fraude met een mengeling van liefde en morele afschuw. Wanneer haar vader een nagemaakte sculptuur van de beroemde 16de eeuwse Italiaanse renaissance-kunstenaar Benvenuto Cellini uitleent aan een museum en er een expert dreigt langs te komen, klapt de val dicht: de vervalsing moet gestolen worden voor de waarheid aan het licht komt.

Enter Simon Dermott (Peter O’Toole), een inbreker met de blauwste ogen van Hollywood, die Nicole betrapt tijdens een eerdere poging om haar vaders ‘werk’ te beschermen. Wat volgt is geen grimmige misdaadthriller, maar een geraffineerd kat-en-muisspel waarbij de diefstal bijna een bijzaak is voor de onvermijdelijke vonk tussen de twee hoofdrolspelers.

Waar moderne heist-movies zoals de Ocean’s Eleven-franchise uitpakken met high-tech gadgets en wiskundig uitgedachte plannen, kiest regisseur William Wyler voor de menselijke factor. Het plan om het museum te kraken is bijna lachwekkend primitief en leunt volledig op de koppigheid en de feilbaarheid van de bewakers. Het resultaat is een film die meer geeft om de chemie in een berging dan om de logica van een laserbeveiliging.

Wyler neemt zijn tijd – een tempo dat de TikTok-generatie wellicht de muren opjaagt – maar hij vult die tijd met snedige dialogen en een sfeer die druipt van de nostalgie. Deze crime is een vrolijke middelvinger naar de pretentieuze kunstwereld van weleer: achter de chique façades en dure bolides van de verzamelaars schuilt vaak minder substantie dan in een vervalste Van Gogh.

Dat de regie in handen is van William Wyler, mag opmerkelijk heten. De man die filmgeschiedenis schreef met loodzware epossen als Ben-Hur en The Best Years of Our Lives, bewijst hier dat hij ook de short story beheerst. Wyler ruilt zijn gebruikelijke visuele bombast in voor een elegante, bijna onzichtbare mise-en-scène.

Hij begrijpt als geen ander dat hij bij dit soort materiaal niet in de weg moet lopen van zijn steracteurs. In plaats van technisch machtsvertoon kiest hij voor een perfecte komische timing, waardoor deze crimecom nergens aanvoelt als een zware Hollywood-productie, maar eerder als een luchtige Europese grand cru.

Is How to Steal a Million dan een ultiem meesterwerk met diepgang? Verre van. De plot is zo dun als een laagje vernis en het feit dat een grotendeels Britse cast met een stijve bovenlip Franse personages vertolkt, vraagt om een flinke portie suspension of disbelief.

Maar in een tijdperk van loodzware franchises en hyperrealisme werkt deze stijlvolle klucht louterend. Dankzij het iconische duo Hepburn-O’Toole en de heerlijke Parijse decors blijft dit een misdaad die je met plezier ondergaat en je kan vergelijken met een verrukkelijk glas champagne: bruisend, niet bepaald voedzaam, maar pijlsnel naar je hoofd stijgend.

Genre: komedie, crime, heist
Jaar: 1966
Regisseur: William Wyler
Cast: Audrey Hepburn, Peter O’Toole, Hugh Griffith, Eli Wallach, Charles Boyer
Land: USA
Speelduur: 123 minuten