Samia 

Samia is 9 jaar oud en woont in het turbulente Somalië. Op weg naar school organiseert ze regelmatig hardloopwedstrijdjes met een vriendin die ze elke keer makkelijk wint. Samen met haar beste vriend Ali begint ze daarom dagelijks te trainen. Enthousiast over haar vooruitgang belooft haar vader haar echte hardloopschoenen te kopen als ze de dorpswedstrijd wint. En inderdaad, Samia weet zich met brio te onderscheiden van de volwassen tegenstanders. Ondanks dit succes groeit vooral bij haar moeder en broer de bezorgdheid. Beiden maken zich zorgen dat Samia door haar talent te veel opvalt en daardoor zichzelf en haar familie in gevaar zal brengen. Ondanks alle twijfels en gevaren blijft het toch haar levensdoel om deel te nemen aan de Olympische Spelen in Peking.

De Duitse scenariste en cineaste Yasemin Samdereli, die tot nu toe vooral bekend is van lichtvoetige komedies zoals Almanya: Willkommen in Deutschland, Die Nacht der Nächte en Ich Chef, du Nix, waagt zich met Samia voor het eerst aan een drama. Het resultaat is een goedbedoeld, maar wisselvallig portret van een buitengewone jonge vrouw, Samia Yusuf Omar, wiens tragische leven en droom om als Somalische atlete deel te nemen aan de Olympische Spelen in 2008, wereldwijd tot de verbeelding sprak.

Het intrieste verhaal van Samia Yusuf Omar is gebaseerd op ware gebeurtenissen en werd al eerder verteld in de roman Non dirmi che hai paura (vertaald in het Nederlands onder de titel: De Geur van Vrijheid) daterend van 2015 van de Italiaanse succesauteur Giuseppe Catozzella, die meeschreef aan het filmscenario van Samia. Het levensverhaal van Samia leent zich perfect voor een aangrijpende verfilming. Het sympathieke meisje vertegenwoordigt immers hoop, veerkracht en vastberadenheid in een context van onderdrukking, oorlog en patriarchale beperkingen.

Bij het vertellen van Samia’s verhaal richt de regisseur zich vooral op haar kindertijd, die gedetailleerd wordt weergegeven. Haar ouders stimuleren haar talent al op jonge leeftijd, uiteraard binnen de grenzen van hun beperkte financiële middelen. Toch wordt aan de hand van haar moeders scepsis snel duidelijk: een klein meisje met grote dromen loopt in Somalië bepaalde risico’s. Wanneer als gevolg van onrust en aanslagen islamitische groeperingen aan de macht komen, worden vooral vrouwen sterk onderdrukt. Ze moeten zich volledig sluieren, mogen ’s nachts niet alleen naar buiten en zingen en dansen worden verboden.

Sport en hardlooptraining in passende sportkleding worden taboe. Yasemin Samdereli toont onverbloemd de omvang van deze onderdrukking en benadrukt zo Samia’s bijzondere en vastberaden wil. Ze moet in het geheim blijven trainen. Ondanks de constante angst om op te vallen en streng gecontroleerd te worden door de islamitische militie, blijft de steun van haar familie aanwezig, al neemt de spanning thuis steeds verder toe.

Vanwege de politieke situatie in Somalië kon Samdereli er niet op locatie filmen en trok ze samen met haar team en crew naar buurland Kenia. Tijdens de opnames werd erop gelet dat de cast uitsluitend uit Somaliërs bestond. Hoewel er grotendeels gebruik werd gemaakt van niet-professionele acteurs, valt dat nauwelijks op dankzij de uitgekiende regie en het zorgvuldig en sfeervol camerawerk van D.O.P. Florian Berutti die de kijker op meerdere memorabele beelden trakteert zoals onder meer de verlaten straten van Mogadishu, de schrale trainingsplekjes, het contrast tussen de levenslust van Samia en de beklemmende sfeer om haar heen. Illham Mohamed Osman schittert in haar acteerdebuut in de titelrol. Ze acteert opvallend en treffend naturel en haar ingetogen doch sprekende ogen dragen veel van het drama. Voor Yasemin Samdereli was het ook bijzonder belangrijk om toestemming van Samia’s familie te krijgen en hen, waar mogelijk, bij het maakproces van de film te betrekken.

In het digitale tijdperk van sociale media lijkt het soms alsof we overspoeld worden door slecht nieuws en tragische berichten. Rampen, oorlogen, tragedies en asociaal gedrag, domineren dagelijks de internationale berichtgeving, waardoor sommige mensen zich emotioneel meer en meer isoleren en zich afsluiten van de wrede buitenwereld. Maar verhalen zoals dat van Samia zijn meer dan slechts één van de vele tragedies: ze fungeren als waarschuwing én als inspiratie. Ondanks het meelijwekkende thema en de vele obstakels en tegenslagen die Samia meemaakt, slaagt Samdereli er zeker in om door de hele film heen een gevoel van hoop over te brengen.

Het minpunt van deze biopic is echter het scenario dat weliswaar chronologisch en duidelijk is opgebouwd, te weinig diepgang biedt in de innerlijke wereld van Samia zelf. De prent blijft grotendeels steken in beschrijvende scènes en verliest daardoor emotionele urgentie. Hoewel de politieke situatie en dreiging wel voelbaar zijn, wordt de toeschouwer niet altijd écht ‘opgenomen’ in Samia’s belevingswereld die bestaat uit een blend van angst, motivatie en dromen.

Ook in het uitvouwen van thematische lagen schiet de filmmaker te kort. In plaats van te confronteren, kiest Samdereli vaak voor een milde benadering, wel te begrijpen gelet haar achtergrond als voornamelijk regisseuse van luchtige komedies, maar precies dat aspect is wel heel jammer in het kader van een biografisch drama.

Samia is zeker een film met het hart op de juiste plek en een belangrijk verhaal dat verteld moest worden. De oprechte poging van Yasemin Samdereli verdient erkenning, vooral gezien de keuze voor een ondervertegenwoordigd onderwerp en cast, doch echt beklijven doet Samia niet genoeg. Wat overblijft is een respectvolle, verdienstelijke, interessante, maar te brave prent die net niet de impact heeft die Samia’s verhaal zeker verdient.

Genre: biopic, drama, sport
Jaar: 2024
Regisseur: Yasemin Samdereli
Cast: Illham Mohamed Osman, Fatch Ghedi, Waris Dahir, Elmi Rashid Elmi
Land: Italië, Duitsland, België
Speelduur: 102 minuten