Eddington 

De New Yorkse producer, scenarist en regisseur Ari Aster zette zichzelf in 2018 stevig op de kaart met zijn huiveringwekkend debuut Hereditary. Een jaar later bevestigde hij zijn talent met het even beklemmende Midsommar. In 2023 lanceerde hij Beau is Afraid, een absurdistische nachtmerrie over angst, schuld en moederbinding.

Aster staat inmiddels bekend om zijn opvallende mix van psychologische horror, intense sfeerschepping, familiedrama en existentiële slash mythologische thema’s verpakt in een eigenzinnige visuele stijl. Rouw, trauma en de donkere kanten zoals onderdrukt geweld van menselijke relaties spelen steevast een hoofdrol in zijn hoogstpersoonlijke hersenspinsels. Met zijn nieuwste prent Eddington, lijkt Aster opnieuw het genre op te rekken, al blijft zijn handtekening duidelijk herkenbaar.

Bij ons weten, is het voor de eerste keer dat een grote Amerikaanse productie een blik terugwerpt op de coronapandemie en zoals verwacht doet Aster dat met een bravoure en bijtend sarcasme alsof hij met zijn vierde film de beste Don DeLillo-verfilming ooit wil maken, al is Eddington helemaal niet gebaseerd op een boek van deze scherp analytische en invloedrijke Amerikaanse auteur. In elk opzicht overstijgt Eddington alvast Noah Baumbachs – wel op DeLillo’s gelijknamig boek gebaseerde – White Noise uit 2022 met Adam Driver en Greta Gerwig. Aster toont zonder twijfel met veel lef dat hij de vinger durft te leggen op de polsslag van een Amerika dat tijdens de gebeurtenissen in de film de fundamenten legt voor een interne desintegratie die vandaag het land op zijn grondvesten doet daveren.

Het scenario, eveneens van Aster, is fascinerend koortsachtig samengesteld uit echte gebeurtenissen die dateren van eind mei 2020: de lockdowns en mondmaskerplicht, de moord op George Floyd in Minneapolis en de daaropvolgende rellen in het hele land, maar ook de opkomst van de wildste complottheorieën die de samenleving nog dieper verdelen. Het resultaat is een letterlijk giftige cocktail van paranoia die Aster met volle kracht en filmische virtuositeit als een molotovcocktail afvuurt op de (fictieve) kleine gemeenschap Eddington in New Mexico. Daar ontstaat, gevoed door de persoonlijke problemen van de hoofdpersonages, een vuurzee die zich over de weelderige speelduur van bijna tweeënhalf uur blijft uitbreiden.

Wat begint als een absurde, pikzwarte maatschappijkritische komedie en het portret van een meelijwekkende man, ontwikkelt zich gaandeweg tot een soort moderne western die de genreconventies laat botsen tegen een heden vol smartphones, laptops en digi-schermen.

De cast op zich is al genoeg om deze neo-western (min of meer) serieus te nemen. Na Asters uitzinnige tour de force Beau is Afraid, werkt hij opnieuw samen met de Oscarbekroonde klasbak Joaquin Phoenix en verzamelde hij een soort ‘Who’s Who’ van Hollywoodsterren om zich heen: prijsbeest Emma Stone, de overal tegenwoordige Pedro Pascal en verder onder meer ook nog Austin Butler (Elvis, The Bikeriders), Micheal Ward (The Beautiful Game, The Book of Clarence), Luke Grimes (The Fifty Shades-trilogie, American Sniper), William Belleau (Killers of the Flower Moon, Unforgivable) en de Duitse rijzende ster Amélie Höferle (Night Swim, The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes). Maar deze opmerkelijke ensemblecast fungeert enkel om de bijrollen in te vullen.

In het centrum van het gebeuren staat Phoenix, in zijn beste rol sinds tijden, als de overbelaste dorpssheriff Joe Cross. Samen met slechts twee andere agenten handhaaft hij de orde in het ingedommelde Eddington op enkele schermutselingen met de Pueblo-politie van het aangrenzende Navajo-gebied na, over waar nu precies de letterlijke grens van hun bevoegdheden ligt. Joe kampt met privéproblemen: zijn vrouw Louise is van hem vervreemd en hij schuift de schuld daarvoor op zijn aartsvijand, burgemeester Ted Garcia, de punchbal voor al zijn frustraties. De situatie wordt er niet beter op wanneer Louise’s moeder Dawn haar intrek neemt in hun huis. Wat volgt is een tgv aan escalerende en bijna ongelooflijke knotsgekke situaties en toestanden.

Wat begint als een hyper-actuele variant op Robert Altmans Nashville – een satirisch sfeerbeeld van een grootmacht die over haar hoogtepunt heen is – explodeert al snel tot een surrealistisch fresco waarin achterdocht en paranoia onvermijdelijk leiden tot geweld, altijd het laatste redmiddel in het western-genre.

Maar de manier waarop Eddington zich hals over kop in de catastrofe stort, zeg maar een thermomix van waanzin en hoe het verhaal kronkelt en slingert terwijl de persoonlijke crisis van de man waarrond alles draait, wordt ingehaald door gebeurtenissen waar hij nog minder vat op heeft dan op zijn eigen desintegrerende geest, heeft een vastberadenheid en lef die je in de recente Amerikaanse cinema nog zelden ziet.

Terwijl Cross hoestend, piepend en zwetend wacht op de uitslag van zijn coronatest, wordt zijn persoonlijke helletocht samengebald in een climax die Aster en zijn geniale cameraman Darius Khondji, omvormen tot een masterclass op meesterlijk niveau. Alleen de Coen-broers in topvorm, en dan verwijzen we binnen deze context naar No Country for Old Men, hebben ooit een sequentie met zoveel dwingende kracht en creatieve flair in beeld gebracht.

Hoewel Eddington, net als in Beau is Afraid, richting het einde dreigt te ontsporen in een brutale, surrealistische climax en af en toe worstelt om tot een gedefinieerd punt te komen, is Ari Aster er met deze reflectieve pandemiewestern wel in geslaagd een uiterst gedurfd werk af te leveren over een diep versnipperde maatschappij. Deze slechts gedeeltelijk satirische horrorfilm stelt pijnlijke vragen over de destructieve gevolgen van politieke én persoonlijke polarisering. En dat maakt Eddington uiterst relevant zowel in de terugblik op de wereldwijde epidemie als met het oog op onze vandaag sterk verdeelde politieke realiteit.

Maar ondanks de duidelijke artistieke ambitie en de verzorgde beeldvorming, weet Eddington niet helemaal te overtuigen omdat gaandeweg het verhaal aan scherpte verliest. Ook het tempo zakt na een goed uur weg waardoor sommige scènes nodeloos worden uitgesponnen en de spanningsboog verzwakt. Daarenboven blijft de thematische onderlaag te vaak steken in suggestie, zonder echt tot een punt te komen. Ook de personages en zeker in de talrijke bijrollen, krijgen weinig ruimte om zich te ontwikkelen wat de emotionele impact beperkt. Stilistisch is de film bij momenten wel indrukwekkend, maar het scherpe oog voor vorm is vaak ten koste van de inhoud.

Desalniettemin houd je je adem in en geloof je je ogen niet voor wat Aster allemaal uit zijn hoed tovert, welke wendingen en vondsten hij achter de hand houdt in de buitengewone finale van de film: een apotheose met militaire vuurkracht. Alleen de Amerikaanse provocerende punkband Dead Kennedys uit de jaren tachtig, heeft ooit de mythe van de VS-meritocratie met zo’n genadeloze precisie gefileerd als Ari Aster in Eddington. Maar toch geven we Aster graag mee dat minder vaak ook gewoon méér is.

Genre: neo-western, komedie, satire, drama
Jaar: 2025
Regisseur: Ari Aster
Cast: Joaquin Phoenix, Emma Stone, Pedro Pascal, Austin Butler, Micheal Ward
Land: USA, Finland
Speelduur: 148 minuten