Familiar Touch 

Hoe breng je dementie geloofwaardig en respectvol naar het zilveren scherm? In Familiar Touch kiest regisseur Sarah Friedland voor een intieme, bijna documentaire aanpak met als absolute troef een ontroerende hoofdrol van toneelicoon Kathleen Chalfant. Een tedere film over vergeten worden en toch gezien blijven.

Met haar eerste langspeelfilm Familiar Touch levert de Amerikaanse choreografe, scenariste en regisseuse Sarah Friedland, voormalige assistente van Steve McQueen en Kelly Reichardt, , een tedere en bijzonder aangrijpende film af over ouderdom, verlies en de fragiele grens tussen herinnering en werkelijkheid. Het verhaal is minimalistisch, maar heeft een enorme emotionele impact wat grotendeels is te danken aan de 80-jarige theatercoryfee Kathleen Chalfant, die een magistrale hoofdrol neerzet en met haar vertolking een diepe indruk nalaat.

Friedland is geen onbekende in de wereld van experimentele film en documentaire. Met eerder werk als Home Exercises en Drills toonde ze al haar fascinatie voor lichaamstaal, zorg en dagelijkse routines. In Familiar Touch verbindt ze die thema’s aan een herkenbare, menselijke ervaring: de aftakeling van het geheugen en hoe die ook het leven van de mensen rondom beïnvloedt.

Hoofdpersonage Ruth wordt door haar zoon en architect Steve met een smoes, maar toch bijzonder attentvol, op een dag in zijn auto weggebracht naar Bella Vista, een luxueus woonzorgcentrum waar ze meteen wordt opgenomen. Ruth lijdt aan dementie en leeft steeds vaker in een andere tijd: soms waant ze zich een tienermeisje dat op haar ouders wacht, soms verwacht ze haar al lang overleden man terug thuis. Toch is er bij haar geen sprake van leegte. Integendeel, waar je in zo’n situatie kwetsbaarheid zou verwachten, straalt Ruth juist kracht uit. Dankzij het slimme scenario van Friedland geloven we Ruth volledig wanneer ze van moment tot moment in een andere realiteit lijkt te leven want ze beseft helemaal niet dat haar grijze massa degenereert. In haar wereld klopt alles nog perfect. Het is aan de buitenwereld om mee te bewegen of op z’n minst haar te proberen begrijpen.

Kathleen Chalfant (Kinsey, Duplicity, Hereditary, Old), speelt Ruth met een zeldzame subtiliteit, emotionele precisie en fijnzinnige genuanceerdheid. Ze zet een vrouw neer die tegelijk verloren en sterk is, verward maar niet zielig, ondoorgrondelijk, maar volledig menselijk. Haar prestatie is een van de mooiste die we dit jaar op het scherm zagen: ingetogen, genuanceerd en vol zeggingskracht en daarvoor werd ze op het filmfestival van Venetië waar de film in première ging, meer dan terecht bekroond als Beste Actrice.

De filmaker koos ervoor om de Familiar Touch op te nemen in Villa Gardens, een bestaande zorginstelling in Pasadena, Californië, met echte bewoners en personeel in nevenrollen. Dat alles zo gevoelig, oprecht en verbluffend authentiek aanvoelt, is geen toeval want Friedland heeft zelf ervaring met het geven van geheugenzorg en kunstlessen aan ouderen. De grens tussen fictie en realiteit vervaagt en dat versterkt de humane kracht van dit drama op een tactvolle manier. Het tempo is traag, soms zelfs meditatief, maar dat past wonderwel bij de thematiek. Noem dit drama gerust een single-location-prent, maar wie zich openstelt, wordt beloond met een reeks kleine en rake momenten die je nog lang bijblijven.

Hoewel Familiar Touch wordt verteld vanuit Ruths perspectief, breidt de film zich gaandeweg op indrukwekkende wijze uit tot een reflectie op hoe de mensen rondom iemand met dementie een brug kunnen slaan naar diens veranderde belevingswereld. Een van die momenten is de pakkende vertrouwensrelatie tussen Ruth en haar verzorgster Vanessa.

Tussen hen onderling groot drama, geen pathetiek, maar zachte zorgzaamheid, opgebouwd in stiltes, korte gesprekken en een paar goed gekozen gebaren. Ook tussen de andere bewoners ontstaan korte connecties, mensen die elkaar bij het ontbijt even herkennen, om de volgende dag weer vreemden te zijn. Dat is waar Familiar Touch het verschil maakt: in de details, in het alledaagse en in de stille schoonheid van vergeten levens.

Familiar Touch is een zeldzaam warme film om te koesteren – symbolisch ontroerend weergegeven in de voorlaatste scene waarin Ruth liefdevol een slow danst met haar zoon op de voor dit drama heel toepasselijke tekst van de song Don’t make me Over van Burt Bacharach en Hall David en met affectie gezongen door Dionne Warwick – over een onderwerp waar vaak in clichés of met terughoudendheid wordt over gesproken. Sarah Friedland bewijst zich als een regisseur met een fijngevoelige blik en diepe mensenkennis. We kijken nieuwsgierig uit naar haar tweede langspeelfilm. En Kathleen Chalfant verdient niets minder dan lof voor haar indrukwekkende vertolking van Ruth. Geen film die je overdondert, maar één die je stilletjes raakt en lang op je netvlies gebrand blijft.

Genre: drama
Jaar: 2024
Regisseur: Sarah Friedland
Cast: Kathleen Chalfant, Carolyn Michelle, H. Jon Benjamin, Andy McQueen
Land: Verenigde Staten
Speelduur: 90 minuten